ThuaHuong.comThừa Hưởng
Ngoại hình con thừa hưởng từ cha mẹ

Mắt một mí hay hai mí: con thừa hưởng từ bố hay mẹ, vì sao mí mắt thay đổi theo tuổi

Nếp mí do nhiều yếu tố quyết định chứ không phải một gen trội lặn đơn giản; vì sao mí trẻ sơ sinh hay đổi, màu mắt con được di truyền ra sao và khi nào cần khám.

Vietnamese grandmother holding a sleeping newborn by a bright window, the baby wrapped in a soft cotton blanket, close side view of tiny closed eyes, quiet morning in a Hanoi apartment

Mắt một mí hay hai mí không do một gen duy nhất quyết định theo kiểu trội lặn đơn giản như nhiều người vẫn nghe; nếp mí là kết quả của cấu trúc da, cơ và lớp mỡ quanh mắt, chịu ảnh hưởng của nhiều gen và thay đổi theo tuổi. Vì vậy bố mẹ đều hai mí vẫn có thể có con một mí, và đứa bé lúc mới sinh một mí có thể vài năm sau lại hiện rõ nếp mí.

Bài này giải thích nếp mí hình thành thế nào, vì sao quan niệm "hai mí là trội" chỉ đúng một phần, mí của trẻ sơ sinh biến đổi ra sao, màu mắt của con được thừa hưởng theo cách nào, và những dấu hiệu ở mắt nên đưa trẻ đi khám thay vì coi là chuyện ngoại hình.

Nếp mí hình thành từ đâu

Nếp mí trên mà người ta gọi là "hai mí" xuất hiện khi các sợi nhỏ từ cơ nâng mi bám vào lớp da mí ở một độ cao nhất định. Khi mắt mở, cơ kéo phần da đó lên và gấp lại thành một đường. Ở mắt "một mí", các sợi này bám thấp hơn hoặc ít hơn, đồng thời lớp mỡ dưới da mí và quanh hốc mắt dày hơn, nên da mí trượt xuống phủ lên bờ mi mà không tạo nếp rõ.

Nhiều người châu Á còn có nếp quạt ở góc mắt trong, tức một nếp da nhỏ che một phần góc mắt phía mũi. Nếp này rất phổ biến ở trẻ nhỏ thuộc nhiều dân tộc, kể cả những dân tộc mà người lớn hiếm khi có, vì sống mũi trẻ còn thấp và phẳng. Khi sống mũi cao dần theo tuổi, nếp quạt thường mờ đi.

Như vậy hình dáng mí mắt không phải một "công tắc" bật tắt mà là tổng hợp của nhiều chi tiết giải phẫu: độ cao điểm bám của cơ, độ dày lớp mỡ, độ đàn hồi của da, độ cao sống mũi. Mỗi chi tiết lại chịu ảnh hưởng của nhiều gen khác nhau. Điều đó giải thích vì sao trong cùng một gia đình có người mí rõ, người mí lót, người một mí, và có người mí hai bên mắt không giống nhau.

"Hai mí là trội" đúng đến đâu

Phần có lý. Quan sát trong nhiều gia đình cho thấy nếp mí có tính gia đình khá rõ: bố mẹ cùng hai mí thì phần lớn con có nếp mí, bố mẹ cùng một mí thì con thường một mí. Từ quan sát này, sách vở phổ thông hay đưa nếp mí vào danh sách ví dụ tính trạng trội.

Phần chưa chắc. Chưa có bằng chứng vững rằng nếp mí do một gen duy nhất với hai alen trội lặn quyết định. Các nghiên cứu về hình thái khuôn mặt cho thấy những đặc điểm quanh mắt chịu ảnh hưởng của nhiều vùng gen cùng lúc. Vì vậy dùng sơ đồ lai kiểu Mendel để "tính" xác suất con hai mí là cách làm quá đơn giản.

Vì sao bố mẹ hai mí vẫn sinh con một mí. Khi đặc điểm do nhiều gen góp phần, mỗi đứa con nhận một tổ hợp ngẫu nhiên từ hai bên. Có đứa nhận được nhiều biến thể nghiêng về phía mí rõ, có đứa nhận ít hơn. Ngoài ra trẻ nhỏ thường có mí "ẩn" do mỡ và sống mũi thấp, phải chờ lớn mới biết.

Vì sao không nên đem mí mắt ra suy đoán chuyện huyết thống. Vì quy luật di truyền của mí mắt không chặt chẽ, việc con có kiểu mí khác bố mẹ hoàn toàn bình thường và không nói lên điều gì về quan hệ cha con, mẹ con. Câu đùa kiểu đó dễ gây tổn thương trong gia đình mà lại sai về khoa học.

Mí mắt của trẻ thay đổi theo từng giai đoạn

Mắt trẻ sơ sinh trong những ngày đầu thường hơi sưng do quá trình sinh và do dịch trong mô, nên rất khó nói bé một mí hay hai mí. Sau vài tuần khi hết sưng, nếp mí có thể hiện ra, rồi lại mờ đi khi bé bụ bẫm hơn. Nhiều cha mẹ kể con lúc ngủ thì một mí mà lúc khóc hay lúc mệt lại thấy hai mí, đó là vì cơ và da mí thay đổi theo trạng thái.

Trong mấy năm đầu, mặt trẻ thay đổi nhanh: sống mũi cao lên, lớp mỡ má và mỡ mí giảm dần, xương hốc mắt phát triển. Những thay đổi này có thể làm nếp mí lộ rõ dần. Không ít người tới tuổi dậy thì mới thấy mình có nếp mí, hoặc một mắt có nếp trước mắt kia. Ngược lại, khi về già, da mí chùng xuống và mỡ quanh hốc mắt thay đổi, khiến nếp mí có thể bị che hoặc biến dạng.

Vì thế khi cha mẹ hỏi "con mình sau này một mí hay hai mí", câu trả lời trung thực là phải chờ. Nhìn mí của bố mẹ, ông bà hai bên chỉ cho một gợi ý chung chung. Điều quan trọng hơn với trẻ nhỏ là mắt mở đều, không sụp, không chảy nước kéo dài và bé nhìn theo đồ vật bình thường.

Màu mắt của con được thừa hưởng thế nào

Màu mắt do lượng sắc tố melanin trong mống mắt quyết định: nhiều sắc tố cho màu nâu đậm tới gần đen, ít sắc tố cho màu nâu nhạt, hạt dẻ, xanh lục hay xanh lam. Màu mắt cũng là đặc điểm do nhiều gen, trong đó có một vùng trên nhiễm sắc thể số 15 đóng vai trò lớn. Bảng dưới tóm tắt những điều chắc chắn ở mức phổ thông.

Câu hỏiĐiều đã biết
Người Việt mắt màu gìĐại đa số có mắt nâu sẫm, nhìn xa như màu đen, do mống mắt chứa nhiều sắc tố
Bố mẹ mắt nâu có sinh con mắt sáng màu được khôngCó thể, nếu cả hai cùng mang những biến thể gen làm giảm sắc tố; điều này hiếm hơn ở gia đình mà cả hai bên đều mắt nâu sẫm qua nhiều đời
Con lai mắt màu gìThường nghiêng về màu nâu hoặc màu trung gian, nhưng không đoán trước chắc chắn được vì nhiều gen cùng tham gia
Màu mắt trẻ sơ sinh có đổi khôngCó thể đổi trong năm đầu, rõ nhất ở trẻ sinh ra mắt sáng màu; trẻ mắt nâu sẫm từ đầu thường ít đổi
Hai mắt khác màuCó thể là đặc điểm bẩm sinh lành tính, nhưng nếu xuất hiện hoặc thay đổi sau khi sinh thì nên đi khám mắt

Sách giáo khoa cũ hay dạy "mắt nâu trội, mắt xanh lặn" để minh hoạ quy luật Mendel. Cách nói này giúp nhớ bài nhưng không mô tả đúng thực tế, vì có những cặp bố mẹ mắt xanh sinh con mắt nâu nhạt. Với gia đình người Việt, câu hỏi về màu mắt thường chỉ đặt ra ở gia đình có người nước ngoài hoặc khi trẻ có màu mắt khác thường.

Dấu hiệu ở mắt nên đưa trẻ đi khám

Phần lớn thắc mắc về mí mắt là chuyện ngoại hình. Nhưng có một số dấu hiệu cần bác sĩ nhãn khoa nhi đánh giá, vì có thể ảnh hưởng tới thị lực đang phát triển của trẻ. Bài không chẩn đoán; danh sách chỉ giúp bạn biết khi nào nên đi khám.

  • Một bên hoặc cả hai bên mí sụp xuống che một phần con ngươi, trẻ phải ngửa cằm hay nhướng trán để nhìn.
  • Hai mắt trông lệch hướng nhau, một mắt nhìn vào trong hoặc ra ngoài, nhất là khi bé mệt hay nhìn gần. Lưu ý nếp quạt góc mắt có thể tạo cảm giác lác giả; chỉ bác sĩ mới phân biệt được.
  • Con ngươi có ánh trắng hoặc ánh lạ trong ảnh chụp có đèn flash, hay hai con ngươi phản chiếu khác nhau.
  • Mắt chảy nước, có ghèn kéo dài nhiều tuần, hoặc mí sưng đỏ đau.
  • Lông mi mọc quặm vào trong cọ vào mắt, trẻ hay dụi, sợ ánh sáng.
  • Trẻ đã vài tháng tuổi mà chưa nhìn theo mặt người hay đồ vật di chuyển.

Với sụp mí bẩm sinh, việc theo dõi sớm quan trọng vì mí che con ngươi lâu ngày có thể làm mắt đó kém phát triển thị lực. Quyết định can thiệp hay theo dõi thuộc về bác sĩ chuyên khoa.

Lông mi, lông mày và khoảng cách hai mắt cũng mang tính gia đình

Lông mi dài, cong. Độ dài và độ cong của lông mi có tính gia đình, nhưng cũng do nhiều gen và thay đổi theo tuổi. Trẻ nhỏ hay có lông mi trông dài hơn so với khuôn mặt, khi lớn lên tỷ lệ này thay đổi. Cắt lông mi cho trẻ với hy vọng mọc dài hơn là quan niệm không có cơ sở và có thể làm trẻ dụi mắt, nhiễm bẩn.

Dáng lông mày. Độ dày, độ đậm và hình dáng lông mày giống nhau giữa các thành viên trong gia đình khá rõ, vì cùng chịu ảnh hưởng của các gen liên quan tới mật độ nang lông và sắc tố. Tuy vậy, thói quen nhổ, tỉa và tuổi tác làm lông mày người lớn khác xa hình dáng tự nhiên ban đầu.

Khoảng cách và độ sâu của mắt. Mắt to hay nhỏ, gần nhau hay xa nhau, sâu hay nông phụ thuộc vào cấu trúc xương hốc mắt và sống mũi, vốn cũng là đặc điểm nhiều gen. Đây là lý do người ngoài thường nhận ra "đôi mắt nhà này" dù mí mỗi người một kiểu.

Khi nào cấu trúc quanh mắt cần chú ý. Một số hội chứng bẩm sinh có biểu hiện ở khoảng cách mắt hay hình dáng mí, nhưng luôn đi kèm nhiều dấu hiệu khác và chỉ bác sĩ mới đánh giá được. Cha mẹ không nên tự suy đoán từ một nét trên khuôn mặt con; có băn khoăn thì hỏi bác sĩ nhi ở buổi khám định kỳ.

Mí mắt, thẩm mỹ và cách nói chuyện với con

Ở nhiều nơi, mắt hai mí to được coi là chuẩn đẹp, và trẻ một mí đôi khi bị trêu. Thực tế mắt một mí là đặc điểm rất phổ biến ở người Đông Á, gắn với cấu trúc khuôn mặt hài hoà của chính người đó. Không có kiểu mí nào "tốt hơn" về sức khoẻ hay về di truyền.

Cha mẹ có thể giúp con tự tin bằng cách không so sánh mí mắt giữa các anh chị em, không đùa kiểu "mắt híp thế này giống ai", và giải thích đơn giản rằng mỗi người nhận một kiểu mắt từ ông bà, bố mẹ theo cách riêng. Với thiếu niên muốn can thiệp thẩm mỹ, nên chờ tới khi khuôn mặt phát triển xong, tìm hiểu kỹ rủi ro và thăm khám ở cơ sở y tế được cấp phép, thay vì quyết định theo trào lưu.

Nếu gia đình thắc mắc nhiều về những nét ngoại hình khác như lúm đồng tiền, tóc xoăn hay chiều cao, các bài khác trong cùng chuyên mục giải thích từng đặc điểm theo cùng cách: phần nào do gen, phần nào do tuổi và môi trường, chỗ nào sách vở đơn giản hoá.

Câu hỏi thường gặp

Bố mẹ đều hai mí sao con lại một mí?

Nếp mí do nhiều gen và nhiều chi tiết giải phẫu cùng quyết định, nên con có thể nhận tổ hợp khác bố mẹ. Ngoài ra mí trẻ nhỏ thường bị lớp mỡ và sống mũi thấp che, vài năm sau mới lộ rõ nếp mí.

Trẻ sơ sinh một mí lớn lên có thành hai mí không?

Có thể. Mí trẻ sơ sinh thay đổi nhiều trong mấy năm đầu do hết sưng, giảm mỡ và sống mũi cao dần. Nhiều trẻ hiện nếp mí khi đi học, có người tới tuổi dậy thì mới thấy, nhưng không thể đoán chắc trước.

Mắt hai mí có phải gen trội không?

Sách phổ thông hay nêu hai mí là tính trạng trội để minh hoạ, và nếp mí đúng là có tính gia đình. Nhưng chưa có bằng chứng vững rằng nó do một gen duy nhất quyết định; nhiều khả năng do nhiều gen, nên không nên tính xác suất theo sơ đồ lai.

Một mắt một mí, một mắt hai mí có sao không?

Hai mắt có nếp mí không đều là hiện tượng khá thường gặp và thường chỉ là đặc điểm ngoại hình. Nếu một bên mí sụp che con ngươi, trẻ phải ngửa cằm để nhìn, hoặc tình trạng mới xuất hiện đột ngột, nên đưa đi khám mắt.

Màu mắt của trẻ sơ sinh có thay đổi không?

Màu mắt có thể thay đổi trong năm đầu khi sắc tố mống mắt tích tụ thêm, rõ nhất ở trẻ sinh ra với mắt sáng màu. Trẻ người Việt thường có mắt nâu sẫm ngay từ đầu nên ít thấy đổi màu rõ rệt.

Có thể dựa vào mí mắt để biết con giống bố hay mẹ không?

Chỉ đoán được ở mức chung chung. Con thường có nét mắt gần với một bên gia đình, nhưng vì nếp mí do nhiều yếu tố và thay đổi theo tuổi, không thể dùng nó để khẳng định con thừa hưởng từ bố hay mẹ, càng không thể dùng để suy đoán huyết thống.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138