ThuaHuong.comThừa Hưởng
Trước khi kết hôn và sinh con

Mang thai sau 35 tuổi: nguy cơ di truyền thay đổi thế nào và nên chuẩn bị gì

Vì sao tuổi mẹ liên quan tới bất thường nhiễm sắc thể, mốc 35 tuổi nghĩa là gì, những nguy cơ khác ngoài di truyền và việc nên làm trước khi mang thai.

Vietnamese woman in her late thirties walking slowly along a lakeside path in Hanoi at dawn, hand resting on her early pregnancy bump, seen from behind, misty golden light

Khi người mẹ lớn tuổi hơn, khả năng thai mắc một số bất thường nhiễm sắc thể tăng dần, nguyên nhân chính là trứng cũng "già" theo tuổi người mẹ. Mốc 35 tuổi hay được nhắc tới không phải là vạch chia giữa an toàn và nguy hiểm. Đó là mốc quy ước trong y khoa, từ đó bác sĩ thường tư vấn kỹ hơn về sàng lọc và theo dõi thai. Nguy cơ tăng theo một đường cong liên tục, không nhảy vọt sau sinh nhật thứ 35.

Bài này giải thích vì sao tuổi mẹ ảnh hưởng tới nhiễm sắc thể của thai, phần nào là nguy cơ di truyền và phần nào là nguy cơ sức khoẻ thai kỳ nói chung, rồi gợi ý những việc nên làm trước và trong khi mang thai. Không có lời khuyên nào ở đây thay cho đánh giá của bác sĩ sản, người biết rõ sức khoẻ của từng người mẹ.

Vì sao trứng chịu ảnh hưởng của tuổi

Khác với tinh trùng được tạo mới liên tục, toàn bộ số tế bào trứng của một người phụ nữ đã hình thành từ khi người đó còn là bào thai trong bụng mẹ. Các tế bào này dừng lại giữa chừng quá trình phân chia và nằm chờ trong buồng trứng nhiều năm, có khi vài chục năm. Mỗi chu kỳ, một trứng được đánh thức để hoàn tất quá trình phân chia rồi rụng.

Quá trình phân chia này có nhiệm vụ chia đôi bộ nhiễm sắc thể, để trứng chỉ mang một nửa, chờ tinh trùng mang nửa còn lại. Bộ máy giữ và kéo các nhiễm sắc thể về hai phía cần hoạt động chính xác. Theo thời gian, bộ máy ấy kém đi, và khả năng một cặp nhiễm sắc thể không tách nhau đúng cách tăng lên. Kết quả là trứng thừa hoặc thiếu một nhiễm sắc thể.

Phần lớn phôi mang số nhiễm sắc thể sai không phát triển được và kết thúc rất sớm, nhiều khi trước khi người mẹ biết mình có thai. Đó cũng là một lý do tỷ lệ sảy thai sớm tăng theo tuổi mẹ. Một số ít phôi có bất thường vẫn phát triển, phổ biến nhất là thừa một nhiễm sắc thể 21, gây hội chứng Down. Không có cách nào "làm trẻ lại" trứng bằng ăn uống hay thuốc bổ; điều làm được là hiểu nguy cơ và chọn cách theo dõi phù hợp.

Tuổi mẹ ảnh hưởng tới những gì

Khi nói về mang thai muộn, người ta hay gộp tất cả vào một chữ "nguy cơ". Tách ra từng nhóm giúp bạn biết điều gì liên quan tới di truyền, điều gì liên quan tới sức khoẻ của chính người mẹ.

NhómLiên quan tới tuổi như thế nàoCó thể làm gì
Bất thường nhiễm sắc thể ở thaiTăng dần theo tuổi mẹ do quá trình phân chia của trứng kém chính xác hơnSàng lọc và, nếu cần, chẩn đoán trước sinh theo tư vấn của bác sĩ
Khả năng có thaiGiảm dần theo tuổi do số lượng và chất lượng trứng giảmKhông nên chờ quá lâu nếu chưa có thai, hỏi chuyên khoa hiếm muộn sớm hơn
Sảy thai sớmTăng theo tuổi, phần lớn do phôi mang bất thường nhiễm sắc thểHiểu rằng phần lớn trường hợp không do lỗi của mẹ; khám khi sảy thai nhiều lần
Bệnh lý thai kỳTăng huyết áp, tiền sản giật, đái tháo đường thai kỳ gặp nhiều hơn ở mẹ lớn tuổiKiểm soát bệnh nền trước khi mang thai, khám thai đều đặn
Bệnh gen đơn lẻ di truyền từ bố mẹKhông phụ thuộc vào tuổi mẹTầm soát người mang gen khi có tiền sử, như với người trẻ

Dòng cuối thường bị hiểu sai. Những bệnh như thalassemia không tăng hay giảm theo tuổi mẹ; nguy cơ của chúng phụ thuộc vào việc bố mẹ có mang gen hay không. Người mẹ 25 tuổi và 40 tuổi có cùng gen thì có cùng khả năng truyền cho con.

Mốc 35 tuổi: con số quy ước, không phải vạch đỏ

Vì sao lại là 35? Trong lịch sử, mốc này được chọn vì ở quanh độ tuổi đó, nguy cơ thai có bất thường nhiễm sắc thể bắt đầu tương đương với rủi ro của thủ thuật chẩn đoán thời bấy giờ. Đó là một phép cân nhắc thực tế của thời kỳ chưa có các phương pháp sàng lọc tốt như hiện nay, không phải một ngưỡng sinh học.

Ngày nay, sàng lọc trước sinh được giới thiệu cho thai phụ ở mọi độ tuổi, và kết quả sàng lọc tính đến cả tuổi mẹ lẫn các chỉ số khác. Một người mẹ 37 tuổi có kết quả sàng lọc nguy cơ thấp có thể có nguy cơ tổng thể thấp hơn một người mẹ 28 tuổi có chỉ số bất thường. Tuổi là một yếu tố, không phải toàn bộ bức tranh.

Hiểu như vậy giúp tránh hai thái cực. Một là hoảng sợ, nghĩ rằng qua 35 tuổi thì mang thai là liều lĩnh, trong khi phần lớn các bà mẹ ở tuổi này sinh con khoẻ mạnh. Hai là chủ quan, nghĩ rằng chưa tới 35 thì không cần quan tâm, trong khi bất thường nhiễm sắc thể vẫn có thể xảy ra ở mọi độ tuổi.

Chuẩn bị trước khi mang thai ở tuổi ngoài 35

Nếu bạn đang tính chuyện có con khi đã ngoài 35, hoặc gần tới tuổi đó, một vài việc chuẩn bị sớm giúp thai kỳ thuận lợi hơn:

  1. Đi khám trước khi có thai. Buổi khám giúp phát hiện và kiểm soát những bệnh hay gặp hơn ở tuổi này như tăng huyết áp, rối loạn đường máu, bệnh tuyến giáp.
  2. Rà lại thuốc đang dùng với bác sĩ. Người lớn tuổi hơn thường có nhiều đơn thuốc hơn; một số cần đổi trước khi mang thai. Không tự ngừng thuốc điều trị bệnh mạn tính.
  3. Hỏi bác sĩ về việc bổ sung vi chất trước khi có thai, đặc biệt là axit folic, về thời điểm bắt đầu và liều phù hợp với bạn.
  4. Kể với bác sĩ tiền sử sảy thai, thai lưu, sinh con dị tật nếu có, và tiền sử bệnh di truyền trong gia đình hai bên.
  5. Hỏi trước về các phương pháp sàng lọc và chẩn đoán trước sinh có thể dùng khi mang thai, để không bị bất ngờ khi đến mốc.
  6. Nếu đã cố gắng có thai vài tháng mà chưa có, đừng chờ quá lâu. Ở tuổi ngoài 35, nhiều bác sĩ khuyên đi khám hiếm muộn sớm hơn so với người trẻ.

Người bạn đời cũng nên đi khám cùng. Tuổi của bố cũng có những ảnh hưởng riêng tới con, dù cơ chế khác với tuổi mẹ, được bàn trong bài riêng của danh mục này.

Trong thai kỳ: những điều nên biết

Sàng lọc được tư vấn kỹ hơn. Bác sĩ thường giải thích kỹ các lựa chọn sàng lọc và chẩn đoán trước sinh, và gia đình có thể được giới thiệu tới trung tâm chẩn đoán trước sinh. Việc làm phương pháp nào vẫn là lựa chọn của gia đình sau khi được giải thích.

Theo dõi huyết áp và đường máu. Các lần khám thai sẽ chú ý tới dấu hiệu tiền sản giật và đái tháo đường thai kỳ. Mẹ nên biết những dấu hiệu cần báo ngay như đau đầu nhiều, nhìn mờ, phù mặt và tay tăng nhanh, đau vùng trên rốn.

Song thai gặp nhiều hơn. Ở tuổi lớn hơn, khả năng rụng nhiều trứng trong một chu kỳ tăng, nhất là khi có hỗ trợ sinh sản. Song thai cần theo dõi sát hơn đơn thai.

Không phải mọi khó chịu đều do tuổi. Mệt mỏi, mất ngủ, đau lưng là chuyện của mọi thai kỳ. Đừng để lời bình luận "đẻ muộn nên thế" khiến bạn bỏ qua một triệu chứng cần báo bác sĩ, cũng đừng để nó làm bạn lo thêm.

Tinh thần là một phần của sức khoẻ. Nhiều bà mẹ lớn tuổi chịu áp lực từ lời nhận xét của người xung quanh. Bạn có quyền nói với người thân rằng mình đang được bác sĩ theo dõi và cần sự ủng hộ hơn là lo lắng hộ.

Khi nào nên gặp bác sĩ di truyền hoặc chuyên khoa

Phần lớn thai phụ lớn tuổi được bác sĩ sản theo dõi là đủ. Những tình huống dưới đây nên hỏi thêm về tư vấn di truyền hoặc chuyên khoa sâu:

  • Kết quả sàng lọc trước sinh nguy cơ cao, hoặc siêu âm phát hiện dấu hiệu bất thường.
  • Đã từng mang thai có bất thường nhiễm sắc thể hoặc sinh con mắc hội chứng di truyền.
  • Sảy thai liên tiếp nhiều lần, nhất là sảy thai sớm.
  • Gia đình có người mắc bệnh di truyền đã biết, hoặc hai vợ chồng có quan hệ họ hàng.
  • Mắc bệnh mạn tính cần dùng thuốc lâu dài, có thể ảnh hưởng tới thai.
  • Mang thai nhờ hỗ trợ sinh sản và muốn tìm hiểu về xét nghiệm di truyền phôi.

Đặt câu hỏi sớm, ngay từ khi tính chuyện có con, giúp bạn có thời gian suy nghĩ thong thả. Một buổi tư vấn trước khi mang thai thường nhẹ nhàng hơn nhiều so với một buổi tư vấn gấp khi đã có kết quả bất thường.

Những câu truyền miệng về sinh con muộn

"Qua 35 là con dễ dị tật." Câu này gộp nhiều thứ làm một. Nguy cơ bất thường nhiễm sắc thể đúng là tăng dần theo tuổi, nhưng phần lớn dị tật cấu trúc như sứt môi, dị tật tim không phụ thuộc rõ vào tuổi mẹ như vậy. Và ngay cả ở tuổi ngoài 40, phần lớn thai vẫn có bộ nhiễm sắc thể bình thường.

"Đẻ muộn thì phải mổ." Tuổi không tự nó quyết định cách sinh. Bác sĩ chọn sinh thường hay sinh mổ dựa trên tình trạng của mẹ và thai lúc chuyển dạ, tiền sử sinh trước, ngôi thai và nhiều yếu tố khác. Có những bà mẹ ngoài 40 vẫn sinh thường thuận lợi.

"Đã có con đầu dễ dàng thì con sau cũng thế." Sức khoẻ sinh sản ở lần đầu là tín hiệu tốt, nhưng trứng ở lần mang thai sau đã lớn thêm bấy nhiêu tuổi. Khả năng có thai và nguy cơ liên quan tới tuổi được tính lại theo thời điểm hiện tại.

"Bố trẻ thì bù được tuổi mẹ." Tuổi của bố và tuổi của mẹ ảnh hưởng tới con theo những cơ chế khác nhau, không cộng trừ cho nhau. Người bố trẻ không làm giảm nguy cơ liên quan tới quá trình phân chia của trứng.

Câu hỏi thường gặp

Mang thai sau 35 tuổi có nguy hiểm không?

Phần lớn phụ nữ mang thai sau 35 tuổi sinh con khoẻ mạnh. Nguy cơ một số bất thường nhiễm sắc thể và bệnh lý thai kỳ cao hơn so với người trẻ, nhưng có thể theo dõi bằng khám thai, sàng lọc và kiểm soát bệnh nền. Điều quan trọng là chuẩn bị trước và được bác sĩ sản theo dõi đều đặn.

Ăn uống hay uống thuốc bổ có cải thiện chất lượng trứng không?

Hiện chưa có cách nào được chứng minh là đảo ngược được ảnh hưởng của tuổi lên quá trình phân chia nhiễm sắc thể trong trứng. Ăn uống cân bằng, không hút thuốc, hạn chế rượu bia, giữ cân nặng hợp lý tốt cho sức khoẻ chung và thai kỳ. Hãy thận trọng với sản phẩm quảng cáo làm trẻ hoá trứng.

Mẹ 40 tuổi có bắt buộc phải chọc ối không?

Không có gì bắt buộc. Tuổi mẹ là một yếu tố được tính trong sàng lọc, và gia đình sẽ được tư vấn về các lựa chọn sàng lọc lẫn chẩn đoán. Có thể làm sàng lọc trước, rồi quyết định chẩn đoán dựa trên kết quả. Mọi thủ thuật đều cần sự đồng ý của thai phụ sau khi được giải thích rõ.

Trữ trứng khi còn trẻ có giúp tránh nguy cơ do tuổi không?

Trứng được trữ đông giữ lại đặc điểm của tuổi lúc lấy trứng, nên về nguyên lý có thể giảm nguy cơ bất thường liên quan tới tuổi trứng. Tuy vậy, trữ trứng không bảo đảm có con sau này, và các nguy cơ thai kỳ liên quan tới tuổi người mẹ khi mang thai vẫn còn. Đây là việc cần tư vấn ở chuyên khoa hỗ trợ sinh sản.

Đã sinh con đầu khoẻ mạnh khi 30 tuổi, mang thai lần hai lúc 38 có khác không?

Có thể khác, vì nguy cơ liên quan tới tuổi được tính theo tuổi ở lần mang thai hiện tại, không theo lần trước. Một lần sinh con khoẻ trước đó là tin tốt về sức khoẻ sinh sản, nhưng không thay được việc sàng lọc ở lần này. Hãy khám trước khi có thai và kể cho bác sĩ về lần sinh trước.

Hội chứng Down có phải do lỗi của mẹ không?

Không. Hội chứng Down phần lớn xảy ra do một sai sót ngẫu nhiên khi nhiễm sắc thể phân chia, không phải do mẹ ăn uống, làm việc hay suy nghĩ gì. Tuổi mẹ làm tăng khả năng sai sót, nhưng không phải lỗi của ai. Trách móc người mẹ là thiếu hiểu biết và gây tổn thương.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138