ThuaHuong.comThừa Hưởng
Ngoại hình con thừa hưởng từ cha mẹ

Lúm đồng tiền, cằm chẻ, răng khểnh: những nét "duyên" có di truyền từ cha mẹ không

Lúm đồng tiền và cằm chẻ có tính gia đình nhưng không theo trội lặn đơn giản; răng khểnh do hàm và răng lệch cỡ, thói quen cũng góp phần. Khi nào nên gặp nha sĩ.

Vietnamese toddler laughing in her father arms at a riverside park in Ninh Binh, face turned mostly away toward the water, soft focus, warm golden hour light

Lúm đồng tiền và cằm chẻ đúng là hay xuất hiện lặp lại trong một gia đình, nhưng chúng không di truyền theo kiểu trội lặn đơn giản như sách vở thường viết; còn răng khểnh chủ yếu là chuyện kích thước hàm và răng không khớp nhau, trong đó gen chỉ là một phần. Vì vậy bố có lúm đồng tiền chưa chắc con có, và con có răng khểnh chưa chắc là "giống ai".

Bài này đi qua từng nét: lúm đồng tiền hình thành ra sao và vì sao có trẻ lúc nhỏ có lúm, lớn lên lại mất; cằm chẻ thực chất là gì; răng khểnh có nguồn gốc thế nào, thói quen nào của trẻ góp phần làm răng mọc lệch, và khi nào nên đưa con đi khám nha.

Lúm đồng tiền hình thành thế nào

Lúm đồng tiền là những vết lõm nhỏ trên má hiện ra khi cười. Giải thích phổ biến nhất là do cấu trúc của một cơ ở má: ở một số người, cơ này tách thành hai bó hoặc có một dải mô liên kết bám vào da. Khi cơ co lại lúc cười, chỗ da bám đó bị kéo vào trong, tạo thành vết lõm. Ngoài ra, lớp mỡ má và độ đàn hồi của da cũng ảnh hưởng tới việc lúm có rõ hay không.

Có những người chỉ có lúm ở một bên má, có người có ở cả hai. Một số người khác có lúm ở cằm hoặc ở khóe miệng. Lúm đồng tiền không ảnh hưởng tới sức khoẻ hay chức năng nhai, nói; nó chỉ là một biến thể giải phẫu bình thường mà nhiều nền văn hoá coi là duyên dáng.

Ở trẻ nhỏ, lúm đồng tiền đôi khi rõ hơn nhờ má bụ bẫm, rồi mờ đi khi trẻ lớn và mất bớt mỡ má. Ngược lại, có người tới tuổi thiếu niên mới thấy lúm rõ khi khuôn mặt thon lại. Điều này cho thấy lúm đồng tiền không phải nét cố định từ lúc sinh mà thay đổi theo sự phát triển của khuôn mặt.

Lúm đồng tiền có phải gen trội không

Điều sách vở hay viết. Lúm đồng tiền thường được nêu là tính trạng trội do một gen quyết định, bên cạnh những ví dụ như cuộn lưỡi hay dái tai dính. Cách trình bày này giúp học sinh làm quen với quy luật di truyền, nên xuất hiện trong nhiều tài liệu phổ thông.

Điều quan sát thực tế cho thấy. Lúm đồng tiền có tính gia đình, tức là hay lặp lại qua các thế hệ. Nhưng có rất nhiều gia đình không khớp với mô hình một gen trội: bố mẹ đều không có lúm vẫn sinh con có lúm, người có lúm lúc nhỏ lại mất khi lớn. Vì vậy nhiều nhà di truyền học coi đây là đặc điểm có tính gia đình nhưng cơ chế di truyền chưa rõ, có thể liên quan tới nhiều gen và yếu tố phát triển.

Ý nghĩa với cha mẹ. Không nên dùng sơ đồ lai để tính xác suất con có lúm đồng tiền. Nếu một bên gia đình có nhiều người có lúm, khả năng con có lúm có thể cao hơn, nhưng chỉ ở mức gợi ý.

Về chuyện tạo lúm nhân tạo. Có những thủ thuật thẩm mỹ tạo lúm, nhưng đó là can thiệp y khoa có rủi ro, không dành cho trẻ em, và người lớn muốn làm cần tìm hiểu kỹ ở cơ sở được cấp phép. Các mẹo ấn ngón tay vào má trẻ hằng ngày để tạo lúm không có tác dụng và có thể làm trẻ khó chịu.

Cằm chẻ thực chất là gì

Cằm chẻ là một đường rãnh dọc hoặc vết lõm nhỏ ở giữa cằm. Nguyên nhân là trong quá trình phát triển trước khi sinh, hai nửa xương hàm dưới và các cơ cằm hợp lại ở đường giữa; ở một số người, sự hợp lại này không hoàn toàn khít, để lại một khe nhỏ ở xương hoặc giữa hai bó cơ cằm, nhìn từ ngoài thấy thành rãnh.

Giống như lúm đồng tiền, cằm chẻ thường được ghi là tính trạng trội trong tài liệu phổ thông, và cũng giống như vậy, thực tế phức tạp hơn. Nó có tính gia đình, nhưng mức độ rõ rệt khác nhau nhiều: có người chỉ thấy một vết lõm mờ, có người có rãnh sâu. Cằm chẻ cũng có thể rõ hơn hay mờ đi tuỳ lớp mỡ và cơ vùng cằm thay đổi theo tuổi.

Cằm chẻ không gây ảnh hưởng gì tới sức khoẻ. Nó chỉ là một nét trên khuôn mặt, đôi khi giúp người khác nhận ra "nét nhà này" khi thấy nhiều thành viên cùng có. Không cần làm gì với cằm chẻ của trẻ.

Dái tai, cuộn lưỡi và những "bài học di truyền" quen thuộc khác

Dái tai dính hay dái tai rời. Đây là ví dụ kinh điển trong sách sinh học phổ thông, được trình bày như tính trạng do một gen. Các nghiên cứu sau này cho thấy hình dạng dái tai trải dài liên tục từ dính hẳn tới rời hẳn, chịu ảnh hưởng của nhiều gen. Ví dụ này vẫn hữu ích để làm quen khái niệm, nhưng không nên dùng để tính toán trong gia đình.

Cuộn lưỡi được hay không. Khả năng cuộn lưỡi thành hình ống từng được coi là tính trạng trội đơn gen. Quan sát thực tế cho thấy có những cặp sinh đôi cùng trứng mà một người cuộn được, người kia không, và nhiều trẻ tập một thời gian thì cuộn được. Như vậy đây không phải đặc điểm do một gen quyết định chặt chẽ.

Ngón cái cong ngược, chỏm tóc nhọn ở trán. Những nét này cũng hay xuất hiện trong bài học về trội lặn. Chúng có tính gia đình ở mức nào đó, nhưng bằng chứng cho mô hình một gen đơn giản đều yếu.

Vì sao sách vở vẫn dùng. Những ví dụ này dễ quan sát trên chính người học, nên giúp minh hoạ quy luật Mendel một cách sinh động. Điều cần nhớ là chúng là ví dụ để học, không phải công cụ để đoán con giống ai, càng không phải căn cứ để nghi ngờ quan hệ huyết thống khi con "không khớp" sơ đồ.

Răng khểnh đến từ đâu

Răng khểnh, theo cách gọi quen thuộc, thường là răng nanh hàm trên mọc lệch ra ngoài hoặc chồng lên răng bên cạnh. Nguyên nhân phổ biến nhất là không đủ chỗ trên cung hàm khi răng vĩnh viễn mọc. Bảng dưới tóm tắt những yếu tố liên quan, phần nào do thừa hưởng, phần nào do thói quen và môi trường.

Yếu tốThuộc vềGiải thích
Kích thước xương hàmPhần lớn do di truyềnHàm nhỏ, hẹp có tính gia đình; hàm không đủ dài thì răng mọc sau cùng như răng nanh dễ bị chèn ra ngoài
Kích thước răngPhần lớn do di truyềnRăng to so với cung hàm làm thiếu chỗ
Thứ tự và thời điểm mọc răngMột phần di truyền, một phần ngẫu nhiênRăng nanh hàm trên thường mọc muộn, khi các răng khác đã chiếm chỗ
Mất răng sữa quá sớmMôi trườngRăng sữa sâu phải nhổ sớm làm các răng bên cạnh xô lệch, chiếm chỗ của răng vĩnh viễn
Mút tay, ngậm ti giả kéo dài, thở miệngThói quenCó thể ảnh hưởng tới hình dạng cung hàm và vị trí răng nếu kéo dài qua tuổi mẫu giáo
Răng sữa lâu rụngMôi trường và phát triểnRăng vĩnh viễn phải mọc lệch để tìm đường

Như vậy, khi bố có răng khểnh và con cũng có, phần thừa hưởng nằm ở kích thước hàm và răng, còn việc răng nào lệch, lệch thế nào thì còn phụ thuộc nhiều yếu tố khác. Có những gia đình bố mẹ đều răng đều nhưng con mọc lệch vì mất răng sữa sớm, và ngược lại.

Giữ hàm răng của con phát triển thuận lợi

Cha mẹ không thay đổi được kích thước hàm mà con thừa hưởng, nhưng có thể giảm những yếu tố môi trường làm răng mọc lệch thêm. Các việc dưới đây làm được ở nhà, phần đánh giá chuyên môn thuộc về nha sĩ.

  1. Chăm sóc răng sữa từ chiếc răng đầu tiên: chải răng hai lần mỗi ngày theo hướng dẫn của nha sĩ về lượng kem phù hợp với tuổi, hạn chế đồ ngọt và đồ uống có đường giữa các bữa.
  2. Cho trẻ khám răng định kỳ để phát hiện sâu răng sữa sớm, tránh phải nhổ răng sữa trước thời điểm thay răng tự nhiên.
  3. Giúp trẻ bỏ dần thói quen mút tay, ngậm ti giả khi lớn hơn, bằng cách nhẹ nhàng, khen ngợi, không la mắng.
  4. Để ý nếu trẻ hay thở bằng miệng, ngáy khi ngủ, và nói với bác sĩ, vì nguyên nhân có thể nằm ở mũi họng.
  5. Khi răng vĩnh viễn bắt đầu mọc, quan sát xem có răng nào mọc lệch, mọc chồng hay răng sữa chưa rụng mà răng mới đã nhú, để đưa đi khám kịp thời.

Thời điểm phù hợp để đánh giá chỉnh nha cho trẻ do nha sĩ quyết định dựa trên từng trường hợp. Có trường hợp chỉ cần theo dõi, có trường hợp can thiệp sớm giúp hàm phát triển thuận lợi hơn.

Răng khểnh: duyên hay nên chỉnh

Ở một số nơi, răng khểnh được coi là nét duyên, thậm chí có người muốn làm răng khểnh nhân tạo. Ở nơi khác, nó bị xem là răng xấu cần chỉnh. Về mặt sức khoẻ, câu hỏi quan trọng không phải là đẹp hay không mà là răng lệch có gây khó vệ sinh, cắn lệch, mòn răng hay ảnh hưởng tới khớp cắn hay không.

Răng mọc chồng chéo tạo những kẽ khó chải sạch, dễ đọng mảng bám và sâu răng, viêm lợi. Răng nanh lệch đôi khi làm khớp cắn không đều. Những trường hợp này nha sĩ có thể khuyên chỉnh nha. Ngược lại, nếu răng khểnh nhẹ, vệ sinh tốt, khớp cắn ổn, việc chỉnh hay không phần nhiều là lựa chọn thẩm mỹ của gia đình và của chính đứa trẻ khi lớn lên.

Dù chọn thế nào, cha mẹ nên tránh trêu chọc hàm răng của con hay so sánh với anh chị em. Những nét như lúm đồng tiền, cằm chẻ, răng khểnh là một phần của khuôn mặt mà con nhận từ gia đình, theo những cách mà khoa học còn đang tìm hiểu thêm.

Câu hỏi thường gặp

Bố có lúm đồng tiền thì con có chắc có không?

Không chắc. Lúm đồng tiền có tính gia đình nhưng không theo quy luật trội lặn đơn giản, nên con của người có lúm vẫn có thể không có, và bố mẹ không có lúm vẫn có thể sinh con có lúm.

Lúm đồng tiền của bé có mất khi lớn lên không?

Có thể. Lúm ở trẻ nhỏ đôi khi rõ nhờ má bụ bẫm và mờ đi khi trẻ lớn, mất bớt mỡ má. Ngược lại, có người lớn lên khuôn mặt thon lại mới thấy lúm rõ hơn.

Cằm chẻ có ảnh hưởng gì sức khoẻ không?

Không. Cằm chẻ chỉ là một biến thể giải phẫu do hai nửa xương hàm dưới hoặc cơ cằm hợp lại chưa khít ở đường giữa trong quá trình phát triển. Nó không gây đau, không ảnh hưởng tới nhai hay nói.

Răng khểnh có phải do di truyền không?

Một phần. Kích thước hàm và răng có tính gia đình, nhưng răng nào mọc lệch còn phụ thuộc thời điểm mọc răng, việc mất răng sữa sớm và các thói quen như mút tay kéo dài. Vì vậy răng khểnh không đơn thuần là giống bố hay mẹ.

Bao nhiêu tuổi nên đưa con đi khám chỉnh nha?

Không có một mốc chung cho mọi trẻ. Bạn nên cho con khám răng định kỳ từ nhỏ và để nha sĩ đánh giá khi răng vĩnh viễn bắt đầu mọc; nha sĩ sẽ cho biết trẻ cần theo dõi hay nên can thiệp sớm.

Ấn ngón tay vào má bé có tạo được lúm đồng tiền không?

Không. Lúm đồng tiền do cấu trúc cơ và mô dưới da quyết định, không hình thành nhờ ấn hay day ngoài da. Làm vậy thường xuyên chỉ khiến bé khó chịu và có thể gây trầy xước da.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138