ThuaHuong.comThừa Hưởng
Ngoại hình con thừa hưởng từ cha mẹ

Khuôn mặt và dáng mũi của con giống bố hay mẹ: vì sao lớn lên trông khác lúc nhỏ

Hình dáng khuôn mặt, sống mũi do rất nhiều gen và quá trình lớn lên định hình; vì sao trẻ đổi nét theo tuổi, chuyện "kéo mũi cho cao" và cách nhìn nét giống trong nhà.

Vietnamese family looking through an old photo album on a living room floor in Ho Chi Minh City, hands turning pages, faces out of frame, warm lamp light at night

Khuôn mặt là một trong những đặc điểm phức tạp nhất mà con thừa hưởng: hình dáng trán, mắt, mũi, môi, cằm đều do rất nhiều gen cùng định hình, cộng với quá trình xương và mô mềm lớn lên qua nhiều năm. Vì vậy con thường mang "nét nhà" nhưng hiếm khi giống hệt một người, và gương mặt của đứa trẻ có thể đổi khá nhiều từ lúc sơ sinh tới tuổi trưởng thành.

Bài này giải thích vì sao khuôn mặt trẻ thay đổi theo tuổi, chuyện "lúc nhỏ giống bố, lớn lên giống mẹ" có cơ sở hay không, sống mũi của trẻ phát triển thế nào và vì sao kéo mũi cho trẻ không có tác dụng, cách nhìn nét giống giữa các thành viên trong nhà một cách khách quan, và điều nên tránh khi bàn chuyện con giống ai.

Khuôn mặt được định hình bởi rất nhiều gen

Một khuôn mặt gồm nhiều phần: hộp sọ, xương trán, hốc mắt, xương gò má, xương mũi, xương hàm trên và hàm dưới, cùng lớp cơ, mỡ và da phủ bên ngoài. Mỗi phần có kích thước và hình dạng riêng, và tỷ lệ giữa chúng tạo nên gương mặt ta nhận ra. Các nghiên cứu về di truyền khuôn mặt đã tìm thấy nhiều vùng gen liên quan tới những đặc điểm như độ rộng của mũi, độ cao sống mũi, khoảng cách hai mắt, hình dạng cằm, mỗi vùng chỉ đóng góp một phần nhỏ.

Vì có rất nhiều gen và mỗi đứa con nhận một tổ hợp ngẫu nhiên từ bố mẹ, khuôn mặt của con thường là sự pha trộn: có thể đôi mắt giống mẹ, sống mũi giống bố, khuôn cằm giống bà nội. Có đứa nhìn chung nghiêng hẳn về một bên, có đứa là hỗn hợp đều. Sinh đôi cùng trứng có bộ gen gần như giống hệt nên khuôn mặt rất giống nhau, nhưng ngay cả họ cũng có khác biệt nhỏ do quá trình phát triển và môi trường.

Điều này giải thích vì sao người ngoài nhìn vào một gia đình thường nhận ra ngay "nét nhà" chung, trong khi chính các thành viên lại thấy mỗi người một khác. Người ngoài nhìn tổng thể, người trong nhà nhìn chi tiết.

Vì sao gương mặt trẻ thay đổi theo tuổi

Trẻ sơ sinh trông khá giống nhau. Khuôn mặt trẻ sơ sinh có những đặc điểm chung: trán rộng, má phúng phính, mũi nhỏ và sống mũi thấp, cằm nhỏ, mắt chiếm tỷ lệ lớn. Những nét riêng do gen chưa thể hiện hết, nên nhiều người thấy trẻ sơ sinh giống nhau và khó nói bé giống ai.

Mấy năm đầu, phần giữa mặt lớn lên. Theo tuổi, xương hàm trên, xương mũi và xương gò má phát triển, mặt dài ra, má bớt phúng phính. Lúc này nét riêng bắt đầu rõ dần, và gia đình có thể thấy bé "giống bố hơn" hay "giống mẹ hơn" so với lúc mới sinh.

Tuổi dậy thì, hàm dưới và mũi thay đổi rõ. Ở tuổi dậy thì, hormone thúc đẩy xương hàm dưới, xương mũi và một số đặc điểm khác phát triển thêm, đặc biệt rõ ở nam. Đây là giai đoạn nhiều người "đổi nét" nhất, khiến bạn bè lâu ngày gặp lại khó nhận ra.

Người lớn vẫn tiếp tục thay đổi. Sau tuổi trưởng thành, mỡ mặt, độ đàn hồi của da và xương tiếp tục thay đổi chậm. Đó là lý do nhiều người khi có tuổi lại trông giống bố hoặc mẹ của mình ở cùng tuổi hơn hẳn lúc trẻ.

Tai, môi, lông mày: những nét ít được để ý nhưng mang dấu gia đình

Hình dáng tai. Vành tai, dái tai, độ vểnh của tai đều có tính gia đình. Tai là bộ phận ít thay đổi do biểu cảm hay trang điểm, nên đôi khi là nơi thấy nét giống rõ nhất giữa các thành viên. Tai vểnh nhiều ở trẻ có thể do cấu trúc sụn, thường không ảnh hưởng tới nghe; nếu trẻ ngại hay gia đình băn khoăn, có thể hỏi bác sĩ tai mũi họng về thời điểm phù hợp để cân nhắc.

Môi dày hay mỏng. Độ dày môi, hình dáng cung môi trên và độ rộng miệng là những đặc điểm nhiều gen, cũng hay lặp lại trong gia đình. Môi trẻ nhỏ thường trông đầy đặn hơn do tỷ lệ khuôn mặt, và thay đổi khi hàm phát triển.

Lông mày. Độ dày, độ đậm và dáng lông mày giống nhau trong gia đình khá rõ. Ở người lớn, thói quen tỉa, nhổ làm che mất dáng tự nhiên, nên so ảnh cũ thường thấy rõ hơn.

Chân tóc trán. Hình dạng đường chân tóc phía trán, có chỏm nhọn ở giữa hay bằng, cao hay thấp, cũng mang tính gia đình và góp phần lớn vào cảm nhận về khuôn mặt. Đường chân tóc của nam giới có thể thay đổi theo tuổi, như bài về hói đầu trong chuyên mục đã giải thích.

Ý nghĩa. Những nét nhỏ này cộng lại tạo nên "nét nhà" mà người ngoài nhận ra ngay. Mỗi nét lại có thể đến từ một người khác nhau trong gia phả, nên một khuôn mặt thực chất là một bức ghép của nhiều thế hệ.

"Lúc nhỏ giống bố, lớn lên giống mẹ" có cơ sở không

Câu nói này phản ánh một quan sát có thật: nét giống của trẻ thay đổi theo tuổi. Lý do là những đặc điểm khác nhau lộ ra ở những giai đoạn khác nhau. Có thể lúc nhỏ, đôi mắt và vầng trán, vốn chiếm tỷ lệ lớn trên mặt trẻ, giống bố; đến khi lớn, sống mũi và khuôn hàm phát triển thì lại mang nét của mẹ. Không có gen nào "chuyển" từ giống bố sang giống mẹ, chỉ là các đặc điểm do gen quy định hiện ra theo lịch phát triển riêng.

Ngoài ra, cảm nhận "giống ai" phụ thuộc nhiều vào người nhìn. Họ hàng bên nội thường thấy cháu giống bên nội, họ hàng bên ngoại thấy giống bên ngoại. Người nhìn nhớ những lần thấy giống và quên những lần không giống. Biểu cảm, cử chỉ, cách cười, giọng nói, kiểu tóc cũng ảnh hưởng mạnh tới cảm nhận, mà những thứ này một phần là học theo người gần gũi chứ không chỉ do gen.

Vì vậy, câu nói không sai, nhưng cũng không phải quy luật. Không có cơ sở để nói con trai sẽ giống mẹ, con gái sẽ giống bố như một nguyên tắc; đó là quan niệm dân gian, có gia đình đúng, có gia đình không.

Sống mũi của trẻ phát triển thế nào

Phụ huynh hay lo con mũi tẹt, mũi thấp. Thực ra sống mũi thấp là đặc điểm bình thường của trẻ nhỏ ở mọi dân tộc, và mũi tiếp tục phát triển tới tuổi trưởng thành. Bảng dưới tóm tắt những điều đã biết.

Giai đoạnSống mũiĐiều cha mẹ nên biết
Sơ sinhThấp, phẳng, mũi nhỏHoàn toàn bình thường; giúp bé dễ bú, chưa nói lên dáng mũi sau này
Mẫu giáo, tiểu họcCao dần, dáng mũi bắt đầu rõNét gia đình bắt đầu hiện ra
Tuổi dậy thìPhát triển mạnh, có thể thay đổi đáng kểMũi có thể to và cao hơn rõ rệt, nhất là ở nam
Trưởng thànhỔn định dáng xươngPhần sụn và mô mềm vẫn thay đổi chậm theo tuổi
Mọi lứa tuổiKhông thay đổi được bằng cách kéo, kẹp, vuốtHình dạng mũi do xương và sụn phát triển theo gen quyết định

Thói quen vuốt mũi, kéo mũi cho trẻ sơ sinh với hy vọng mũi cao lên không có tác dụng gì với cấu trúc xương và sụn mũi, ngược lại có thể làm tổn thương niêm mạc mũi non nớt, gây chảy máu cam hoặc khiến bé khó thở. Các dụng cụ kẹp mũi bán trên mạng cũng không có bằng chứng làm thay đổi dáng mũi và có thể gây hại.

Nhìn nét giống trong nhà một cách khách quan

Nếu bạn tò mò con thừa hưởng nét nào từ ai, có một số cách nhìn giúp đánh giá thú vị và công bằng hơn, thay vì tranh luận cảm tính giữa hai bên nội ngoại.

  • So ảnh của con với ảnh bố mẹ, ông bà ở cùng độ tuổi, thay vì so con năm tuổi với bố bốn mươi tuổi.
  • Nhìn từng phần riêng: đôi mắt, sống mũi, môi, cằm, đường chân tóc, tai; mỗi phần có thể giống một người khác nhau.
  • Để ý cả nét nhìn nghiêng, vì nhiều đặc điểm như độ cao sống mũi, độ nhô của cằm chỉ rõ khi nhìn nghiêng.
  • Tách biệt nét mặt với biểu cảm: cách cười, cách nhíu mày thường là học theo người gần gũi, không chỉ là di truyền.
  • Chấp nhận rằng có những nét không giống ai trong nhà, vì đó là tổ hợp mới từ những biến thể mà bố mẹ mang nhưng không biểu hiện.
  • Coi đây là trò chơi gia đình vui vẻ, không phải cuộc thi xem bên nào "thắng".

Xem lại album ảnh gia đình qua nhiều thế hệ là cách hay để trẻ hiểu về nguồn gốc của mình và thấy những nét chung của dòng họ, đồng thời là dịp để ông bà kể chuyện xưa.

Điều nên tránh khi bàn chuyện con giống ai

Chuyện con giống bố hay mẹ là đề tài quen thuộc trong các buổi họp mặt gia đình. Phần lớn là câu nói vui, nhưng có những cách nói dễ gây tổn thương. Câu đùa kiểu "chẳng giống bố tí nào" có thể khiến người bố, người mẹ hay chính đứa trẻ khó chịu, trong khi về mặt khoa học, con không giống bố hay mẹ ở nét mặt là chuyện hoàn toàn bình thường và không nói lên điều gì.

Cũng nên tránh gắn nét mặt với giá trị hay tính cách, như "mũi tẹt giống bên ngoại xấu thế", "cằm vuông giống bố chắc cứng đầu". Trẻ nghe những câu này nhiều có thể mặc cảm với ngoại hình, hoặc nghĩ rằng tính cách của mình đã được định sẵn từ khuôn mặt. Những quan niệm xem tướng mặt để đoán tính cách chỉ là văn hoá dân gian, không có cơ sở khoa học.

Điều có ích hơn là giúp con thấy khuôn mặt của mình là sự kết hợp độc nhất của những người thương yêu con. Một đứa trẻ hiểu rằng đôi mắt giống bà, nụ cười giống bố, và có những nét chỉ riêng mình có, sẽ dễ yêu quý bản thân hơn.

Câu hỏi thường gặp

Con trai thường giống mẹ, con gái giống bố có đúng không?

Đây là quan niệm dân gian, không phải quy luật di truyền. Các gen quy định nét mặt nằm trên nhiều nhiễm sắc thể con nhận từ cả hai bên, nên con trai hay con gái đều có thể giống bên nào nhiều hơn, hoặc pha trộn đều.

Vì sao con lúc mới sinh giống bố, lớn lên lại giống mẹ?

Vì các đặc điểm trên khuôn mặt lộ ra ở những giai đoạn khác nhau. Lúc nhỏ mắt và trán chiếm tỷ lệ lớn, khi lớn thì mũi và hàm phát triển rõ hơn. Ngoài ra cảm nhận giống ai còn phụ thuộc nhiều vào người nhìn.

Kéo mũi cho trẻ sơ sinh có làm mũi cao không?

Không. Hình dạng mũi do xương và sụn phát triển theo gen quyết định, kéo hay vuốt ngoài da không thay đổi được. Làm vậy còn có thể làm tổn thương niêm mạc mũi non của bé, gây chảy máu hoặc khó thở.

Mũi tẹt của trẻ có cao lên khi lớn không?

Sống mũi thấp là đặc điểm bình thường của trẻ nhỏ và sẽ cao dần theo tuổi, phát triển mạnh ở tuổi dậy thì. Dáng mũi cuối cùng phụ thuộc vào gen gia đình, nên nhìn mũi bố mẹ, ông bà lúc trưởng thành cho gợi ý chung.

Con không giống bố mẹ có phải là bất thường không?

Không. Khuôn mặt do rất nhiều gen quyết định và mỗi đứa con nhận một tổ hợp mới, nên con có thể giống ông bà, cô dì, hoặc có nét không giống ai trong nhà. Điều này hoàn toàn bình thường và không nói lên điều gì về huyết thống.

Có cách nào đoán trước khuôn mặt của con không?

Không có cách nào đoán chính xác. Nhìn nét chung của hai bên gia đình chỉ cho gợi ý. Các ứng dụng ghép mặt bố mẹ để dự đoán mặt con chỉ mang tính giải trí, không dựa trên di truyền thật của gia đình bạn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138