ThuaHuong.comThừa Hưởng
Nhóm máu và xét nghiệm huyết thống

Nhóm máu của con theo nhóm máu bố mẹ: bảng tra ABO, Rh và cách đọc cho đúng

Bảng tra nhóm máu ABO và Rh của con theo từng cặp bố mẹ, giải thích vì sao một cặp có thể sinh con nhiều nhóm máu và những chỗ bảng tra không nói được.

Young Vietnamese couple sitting on a sofa in a small Hanoi apartment, the husband holding a sleeping newborn, wife leaning on his shoulder, seen from behind, warm lamp light

Nhóm máu của con được quyết định bởi hai bản gen, một bản nhận từ bố và một bản nhận từ mẹ, nên chỉ cần biết nhóm máu của hai người là đoán được con có thể mang những nhóm nào, nhưng thường không đoán được con chắc chắn mang nhóm nào. Đó là chỗ nhiều gia đình đọc nhầm bảng tra: bảng cho biết những khả năng, không cho biết đáp án duy nhất.

Bài này giải thích ngắn gọn cách nhóm máu ABO và Rh được truyền từ cha mẹ sang con, kèm một bảng tra đủ mười cặp bố mẹ và một ví dụ gia đình giả định để bạn tự đọc. Phần cuối nói rõ những trường hợp bảng tra không áp dụng được, để kết quả của con không trở thành nỗi lo không cần thiết.

Nhóm máu là gì và vì sao con mang dấu vết của cả bố lẫn mẹ

Trên bề mặt hồng cầu có những phân tử nhỏ gọi là kháng nguyên. Người ta xếp máu thành nhóm dựa vào việc hồng cầu có hay không có một số kháng nguyên nhất định. Hệ được dùng nhiều nhất là hệ ABO: hồng cầu có kháng nguyên A là nhóm A, có kháng nguyên B là nhóm B, có cả hai là nhóm AB, không có cả hai là nhóm O. Bên cạnh đó là hệ Rh, trong đó quan trọng nhất là kháng nguyên D: có D thì gọi là Rh dương, không có thì gọi là Rh âm. Ngoài hai hệ này còn hàng chục hệ nhóm máu khác, nhưng đời sống hằng ngày và phần lớn ca truyền máu chủ yếu nhắc tới ABO và Rh.

Kháng nguyên được tạo ra theo chỉ dẫn của gen. Với hệ ABO, gen nằm ở một vị trí trên nhiễm sắc thể số 9, và mỗi người có hai bản của vị trí đó, một bản từ bố, một bản từ mẹ. Khi tạo trứng hoặc tinh trùng, mỗi người chỉ chuyển cho con một trong hai bản của mình, chọn ngẫu nhiên. Vì vậy con không thừa hưởng nguyên nhóm máu của bố hay của mẹ, mà thừa hưởng một nửa bộ gen nhóm máu từ mỗi người, rồi hai nửa đó ghép lại thành nhóm máu riêng của con.

Điểm cần nhớ là nhóm máu ghi trên phiếu xét nghiệm chỉ là cái biểu hiện ra ngoài. Đằng sau một người nhóm A có thể là hai bản gen A, hoặc một bản A và một bản O. Hai người cùng ghi nhóm A trên giấy có thể mang bộ gen khác nhau, và chính phần ẩn đó làm cho con của họ có những khả năng khác nhau.

Ba dạng gen A, B, O và cách chúng phối hợp

Dạng A và dạng B ngang hàng nhau. Nếu nhận một bản A và một bản B, hồng cầu tạo được cả hai kháng nguyên và người đó mang nhóm AB. Sách sinh học gọi đây là đồng trội: không bản nào lấn át bản nào, cả hai cùng biểu hiện.

Dạng O là dạng không tạo kháng nguyên. Bản O giống một chỉ dẫn bị thiếu chữ, nó không làm ra kháng nguyên A hay B. Vì thế khi đứng cạnh A hoặc B, bản O không thể hiện ra ngoài. Người mang một bản A và một bản O vẫn là nhóm A trên phiếu xét nghiệm.

Chỉ khi hai bản đều là O thì mới thành nhóm O. Người nhóm O chắc chắn mang hai bản O, nên luôn truyền bản O cho con. Đây là lý do một trong hai bố mẹ nhóm O thì con không bao giờ mang hai bản A hay hai bản B theo quy luật thông thường.

Người nhóm AB luôn truyền A hoặc B. Vì người nhóm AB không có bản O, con của họ nhận từ họ hoặc bản A hoặc bản B. Theo quy luật phổ thông, một người nhóm AB không sinh được con nhóm O, dù người còn lại mang nhóm gì.

Nhóm A và nhóm B có thể đang giấu bản O. Đây là chi tiết quan trọng nhất để đọc bảng tra. Hai bố mẹ nhóm A mà cả hai cùng giấu một bản O thì có khả năng sinh con nhóm O. Bố mẹ không cần làm xét nghiệm gen để biết điều này; nhiều khi chính nhóm máu của ông bà hoặc của đứa con đầu cho thấy ai đang mang bản O.

Bảng tra nhóm máu ABO của con theo từng cặp bố mẹ

Bảng dưới đây liệt kê đủ mười cách ghép nhóm máu của bố và mẹ (thứ tự bố trước hay mẹ trước không làm thay đổi kết quả). Cột giữa là những nhóm con có thể mang theo quy luật phổ thông, cột cuối là nhóm mà theo quy luật đó con không mang.

Bố và mẹCon có thể mang nhómTheo quy luật thường gặp, con không mang
O và OOA, B, AB
O và AA hoặc OB, AB
O và BB hoặc OA, AB
O và ABA hoặc BO, AB
A và AA hoặc OB, AB
B và BB hoặc OA, AB
A và BA, B, AB hoặc Okhông loại trừ nhóm nào
A và ABA, B hoặc ABO
B và ABA, B hoặc ABO
AB và ABA, B hoặc ABO

Hai dòng thường làm người đọc bất ngờ nhất là dòng O và AB, nơi con không mang nhóm của bố cũng không mang nhóm của mẹ, và dòng A và B, nơi con có thể mang bất kỳ nhóm nào trong bốn nhóm. Cả hai đều đúng quy luật. Bảng không ghi tỷ lệ phần trăm vì tỷ lệ phụ thuộc vào việc bố mẹ đang giấu bản O hay không, điều mà phiếu nhóm máu thông thường không cho biết.

Hệ Rh: dương, âm và chuyện hai bố mẹ Rh dương sinh con Rh âm

Hệ Rh được di truyền theo kiểu đơn giản hơn ABO khi nói ở mức phổ thông. Có thể hình dung có hai dạng gen: dạng tạo ra kháng nguyên D và dạng không tạo ra. Dạng tạo ra D lấn át dạng kia, nên chỉ cần một bản là hồng cầu đã có D và người đó là Rh dương. Người Rh âm là người mang hai bản không tạo D.

Từ đó suy ra ba tình huống. Bố mẹ đều Rh âm thì con theo quy luật thông thường cũng Rh âm. Một người Rh dương, một người Rh âm thì con có thể Rh dương hoặc Rh âm, tuỳ người Rh dương mang một hay hai bản D. Hai bố mẹ đều Rh dương thì phần lớn con là Rh dương, nhưng nếu cả hai cùng giấu một bản không tạo D, con vẫn có khả năng là Rh âm. Trường hợp cuối cùng hiếm gặp ở người Việt vì số người mang bản Rh âm rất ít, nhưng nó hoàn toàn bình thường về mặt di truyền.

Hệ Rh và hệ ABO nằm trên hai nhiễm sắc thể khác nhau và được truyền độc lập. Một đứa trẻ có thể giống bố ở ABO và giống mẹ ở Rh, hoặc khác cả hai. Vì vậy khi ghép kết quả, bạn tra riêng từng hệ rồi mới ghép lại, không suy hệ này từ hệ kia. Trên thực tế, việc xác định Rh của trẻ cũng có những biến thể hiếm như dạng D yếu, khi đó phòng xét nghiệm có thể cần làm thêm bước kiểm tra, và kết luận thuộc về chuyên môn của cơ sở y tế.

Đọc thử một gia đình giả định từng bước

Lấy ví dụ giả định: bố nhóm A Rh dương, mẹ nhóm B Rh dương, ông nội nhóm O, bà ngoại nhóm O. Cách đọc như sau.

  1. Xét bố: bố nhóm A, nhưng ông nội nhóm O nên chắc chắn đã truyền cho bố một bản O. Vậy bố mang một bản A và một bản O, và có thể truyền cho con hoặc A hoặc O.
  2. Xét mẹ: mẹ nhóm B, bà ngoại nhóm O nên mẹ đã nhận một bản O từ bà. Mẹ mang một bản B và một bản O, có thể truyền cho con B hoặc O.
  3. Ghép bốn khả năng: A với B thành AB, A với O thành A, O với B thành B, O với O thành O. Mỗi lần mang thai, bốn khả năng này có cơ hội gần như ngang nhau, nên ba đứa con của gia đình này có thể mang ba nhóm máu khác nhau.
  4. Xét Rh: cả hai đều Rh dương, không rõ có giấu bản Rh âm hay không. Nếu không có thông tin thêm, kết luận hợp lý là con nhiều khả năng Rh dương, Rh âm có thể xảy ra nhưng hiếm.
  5. Ghép hai hệ: con có thể là A, B, AB hoặc O, đi kèm Rh dương ở phần lớn trường hợp. Không có nhóm nào trong số đó là đáng ngạc nhiên với gia đình này.

Ví dụ cho thấy thông tin về ông bà giúp đọc bảng chính xác hơn. Nếu không biết nhóm máu ông bà, bạn chỉ cần dùng bảng ở trên: nó đã tính sẵn mọi khả năng có thể xảy ra, kể cả khi bố mẹ đang giấu bản O.

Những điều bảng tra không trả lời được

Bảng tra dựa trên quy luật thường gặp nhất. Nó hữu ích để hiểu, nhưng có giới hạn mà bạn nên biết trước khi dùng nó để kết luận bất cứ điều gì.

  • Bảng không cho biết đứa con cụ thể sẽ mang nhóm nào, chỉ cho biết các khả năng. Muốn biết nhóm máu của con, cách duy nhất là xét nghiệm.
  • Bảng không tính tới các biến thể hiếm trong huyết học, có thể làm một người trông như nhóm này trên phiếu nhưng mang gen của nhóm khác. Những biến thể đó được giải thích kỹ ở bài riêng về chuyện con khác nhóm máu bố mẹ trên trang.
  • Bảng không dùng được để xác định quan hệ cha con. Nhóm máu chỉ chia người thành vài nhóm lớn, hàng triệu người cùng một nhóm. Việc xác định huyết thống cần xét nghiệm ADN ở cơ sở được phép.
  • Kết quả nhóm máu của trẻ mới sinh đôi khi cần làm lại khi trẻ lớn hơn, vì kháng thể trong máu trẻ sơ sinh một phần đến từ mẹ và hệ nhóm máu của trẻ chưa hoàn thiện ngay.
  • Người từng ghép tuỷ có thể đổi nhóm máu theo người hiến, nên kết quả của họ không còn phản ánh gen di truyền cho con.

Nếu kết quả của con nằm ngoài cột khả năng trong bảng, bước đầu tiên là hỏi lại cơ sở y tế và làm lại xét nghiệm, không phải kết luận về gia đình.

Biết nhóm máu cả nhà để làm gì

Phần lớn người Việt chỉ biết nhóm máu của mình khi đi hiến máu, khi khám sức khoẻ đi làm hoặc khi sinh con. Ghi lại nhóm máu và Rh của từng người trong nhà, kể cả ông bà, là việc nhỏ nhưng có ích. Trong cấp cứu, bệnh viện vẫn luôn xét nghiệm lại trước khi truyền máu, nên thông tin gia đình không thay thế xét nghiệm, nhưng nó giúp bạn trả lời nhanh khi nhân viên y tế hỏi và giúp người nhà biết sớm ai có thể cùng nhóm để đi hiến máu khi bệnh viện kêu gọi.

Với người chuẩn bị mang thai, biết nhóm máu Rh của cả hai vợ chồng giúp bác sĩ sản biết có cần theo dõi thêm hay không, nhất là khi người mẹ Rh âm. Với gia đình có người cần truyền máu nhiều lần, biết nhóm máu cũng giúp sắp xếp người hiến trong họ hàng dễ hơn, dù quyết định cuối cùng luôn thuộc về ngân hàng máu.

Một cách lưu đơn giản: ghi nhóm máu và Rh vào sổ sức khoẻ gia đình hoặc phần ghi chú y tế trên điện thoại của từng người, kèm ngày và nơi xét nghiệm. Khi con lớn, cho con biết nhóm máu của mình như một thông tin sức khoẻ cơ bản, giống như biết mình dị ứng với gì. Đó cũng là cách tự nhiên để giải thích cho con vì sao anh chị em trong nhà có thể mang nhóm máu khác nhau mà vẫn là ruột thịt.

Câu hỏi thường gặp

Bố nhóm O, mẹ nhóm AB thì con nhóm gì?

Theo quy luật thường gặp, con mang nhóm A hoặc nhóm B, không mang nhóm O và không mang nhóm AB. Lý do là bố chỉ truyền được bản O, còn mẹ truyền bản A hoặc bản B, nên con có một bản O kèm một bản A hoặc một bản B.

Bố mẹ cùng nhóm A có sinh được con nhóm O không?

Có thể, nếu cả bố và mẹ đều mang một bản O ẩn bên cạnh bản A. Khi đó mỗi người có thể truyền bản O cho con, và con nhận hai bản O sẽ là nhóm O. Đây là trường hợp bình thường, không phải ngoại lệ.

Có thể biết trước con nhóm máu gì khi đang mang thai không?

Bảng tra chỉ cho biết các khả năng. Nhóm máu thật của con được xác định bằng xét nghiệm sau sinh. Một số xét nghiệm trước sinh có thể xác định Rh của thai trong những trường hợp bác sĩ thấy cần, nhưng đó là quyết định chuyên môn của bác sĩ sản.

Nhóm máu Rh của con có liên quan gì tới nhóm ABO không?

Không. Hai hệ được quy định bởi gen nằm trên những nhiễm sắc thể khác nhau và truyền sang con một cách độc lập. Bạn tra riêng từng hệ rồi ghép lại, ví dụ con có thể là nhóm B Rh âm dù bố mẹ đều Rh dương.

Anh chị em ruột có phải cùng nhóm máu không?

Không nhất thiết. Mỗi lần thụ thai, con nhận ngẫu nhiên một bản gen từ bố và một bản từ mẹ, nên anh chị em ruột có thể cùng hoặc khác nhóm. Với bố nhóm A và mẹ nhóm B cùng mang bản O, bốn đứa con có thể mang bốn nhóm khác nhau.

Có dùng bảng nhóm máu để biết con có phải con ruột không?

Không nên. Nhóm máu chỉ chia người thành vài nhóm lớn và có những biến thể hiếm làm kết quả lệch khỏi bảng. Muốn xác định huyết thống, cách có cơ sở là xét nghiệm ADN tại cơ sở được cấp phép, tốt nhất sau khi đã bàn với nhau trong gia đình.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138