ThuaHuong.comThừa Hưởng
Nhóm máu và xét nghiệm huyết thống

Mẹ Rh âm mang thai con Rh dương: bất đồng nhóm máu mẹ con và những gì cần theo dõi

Mẹ Rh âm mang thai con Rh dương cần được bác sĩ sản theo dõi để phòng kháng thể chống D. Bài giải thích cơ chế, thời điểm dễ mẫn cảm và câu nên hỏi bác sĩ.

Pregnant Vietnamese woman sitting in a quiet hospital corridor in Can Tho, husband beside her holding a folder closed on his knees, both seen from behind, morning light

Khi người mẹ mang nhóm máu Rh âm và thai nhi mang Rh dương thừa hưởng từ bố, cơ thể mẹ có thể tạo ra kháng thể chống lại hồng cầu của thai; điều này gọi là bất đồng nhóm máu Rh và hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu được bác sĩ sản theo dõi từ sớm. Phần lớn mẹ Rh âm được chăm sóc đúng cách vẫn mang thai và sinh con khoẻ mạnh, kể cả ở những lần sinh sau.

Bài này giải thích cơ chế ở mức dễ hiểu, những thời điểm máu của con có thể sang tuần hoàn của mẹ, nguyên lý của biện pháp dự phòng và các bước theo dõi thường gặp. Đây là kiến thức để bạn trao đổi với bác sĩ tốt hơn; mọi chỉ định xét nghiệm hay thuốc đều do bác sĩ sản quyết định theo tình trạng của từng người.

Bất đồng nhóm máu Rh giữa mẹ và con là gì

Thai nhi thừa hưởng một nửa bộ gen từ bố. Nếu mẹ Rh âm và bố Rh dương, con có khả năng mang Rh dương. Khi đó trong bụng mẹ có những hồng cầu mang kháng nguyên D mà cơ thể mẹ không có. Bình thường nhau thai ngăn phần lớn máu của mẹ và con trộn lẫn, nhưng một lượng nhỏ hồng cầu của thai vẫn có thể lọt sang tuần hoàn của mẹ, nhất là vào cuối thai kỳ và lúc sinh.

Nếu hệ miễn dịch của mẹ nhận ra kháng nguyên D là vật lạ, nó sẽ tạo ra kháng thể chống D. Quá trình này gọi là mẫn cảm. Một khi đã mẫn cảm, cơ thể mẹ giữ trí nhớ miễn dịch rất lâu. Ở lần mang thai sau, nếu thai cũng Rh dương, kháng thể chống D của mẹ có thể đi qua nhau thai, bám vào hồng cầu của thai và làm chúng bị phá huỷ. Tình trạng này có tên là bệnh tan máu ở thai nhi và trẻ sơ sinh, mức độ từ nhẹ tới nặng.

Nếu bố cũng Rh âm thì theo quy luật thông thường con cũng Rh âm và không có bất đồng Rh. Nếu bố Rh dương, con có thể Rh dương hoặc Rh âm. Đó là lý do bác sĩ thường hỏi nhóm máu của bố ngay khi phát hiện mẹ Rh âm.

Vì sao lần mang thai đầu thường ít bị ảnh hưởng hơn

Trong phần lớn trường hợp, lượng hồng cầu của thai lọt sang mẹ đáng kể nhất xảy ra lúc sinh. Cơ thể mẹ cần thời gian để tạo ra kháng thể, nên khi kháng thể xuất hiện thì em bé đầu đã chào đời. Vì vậy con đầu thường không bị ảnh hưởng, còn nguy cơ dồn sang những lần mang thai Rh dương tiếp theo.

Tuy nhiên "thường" không có nghĩa là "luôn luôn". Nếu trước đó người mẹ đã từng mẫn cảm, ví dụ từng sảy thai, từng phá thai, từng có thai ngoài tử cung hay từng được truyền máu Rh dương, kháng thể có thể đã có sẵn từ trước lần mang thai mà gia đình coi là lần đầu. Có những trường hợp mẫn cảm xảy ra ngay trong thai kỳ do chảy máu hoặc va chạm. Vì thế bác sĩ không chỉ dựa vào thứ tự lần sinh mà luôn hỏi kỹ tiền sử và làm xét nghiệm khi cần.

Điều này cũng giải thích vì sao việc phòng ngừa ở lần mang thai đầu lại quan trọng: biện pháp dự phòng làm ở lần này nhằm bảo vệ những đứa con sau. Một người mẹ Rh âm có thể không thấy lợi ích ngay cho đứa con đang mang, nhưng đó là cách giữ cho những lần mang thai sau an toàn như lần đầu.

Những thời điểm máu của thai có thể sang tuần hoàn của mẹ

Các tài liệu sản khoa liệt kê một số tình huống làm tăng khả năng hồng cầu thai lọt sang mẹ. Mẹ Rh âm gặp bất kỳ tình huống nào dưới đây nên báo bác sĩ sớm, kể cả khi thấy mình vẫn ổn.

  • Lúc sinh, dù sinh thường hay sinh mổ.
  • Sảy thai, doạ sảy thai có ra máu, hoặc chấm dứt thai kỳ vì bất kỳ lý do nào.
  • Thai ngoài tử cung và các can thiệp điều trị thai ngoài tử cung.
  • Các thủ thuật xâm lấn trong thai kỳ như chọc ối hay sinh thiết gai nhau.
  • Ra máu âm đạo trong thai kỳ, kể cả khi lượng ít.
  • Chấn thương vùng bụng do ngã, tai nạn giao thông hay va đập mạnh.
  • Các thủ thuật xoay thai từ bên ngoài khi thai ngôi ngược, ở những nơi có làm.
  • Thai chết lưu.

Danh sách này không nhằm làm mẹ lo lắng, mà để mẹ biết những lúc cần chủ động nhắc với nhân viên y tế rằng mình là Rh âm. Ở phòng cấp cứu hay khi đi khám ở nơi khác nơi theo dõi thai, thông tin này có thể không có sẵn trong hồ sơ.

Biện pháp dự phòng hoạt động theo nguyên lý nào

Biện pháp phòng ngừa phổ biến là tiêm một chế phẩm gọi là globulin miễn dịch kháng D. Chế phẩm này chứa sẵn kháng thể chống D. Khi được tiêm vào mẹ, nó nhanh chóng bám vào những hồng cầu Rh dương của thai vừa lọt sang và giúp loại bỏ chúng trước khi hệ miễn dịch của mẹ kịp nhận ra và tự tạo kháng thể. Nói đơn giản, nó giúp hệ miễn dịch của mẹ không ghi nhớ kháng nguyên D.

Vì cơ chế là ngăn mẹ tự tạo kháng thể, biện pháp này chỉ có tác dụng khi mẹ chưa bị mẫn cảm. Nếu xét nghiệm cho thấy mẹ đã có kháng thể chống D do tự cơ thể tạo ra, tiêm dự phòng không xoá được kháng thể đó, và việc theo dõi chuyển sang hướng khác.

Thời điểm tiêm, số lần tiêm và việc có cần tiêm sau những sự kiện như sảy thai, chọc ối hay chấn thương được bác sĩ quyết định theo phác đồ của cơ sở và tình trạng cụ thể. Ở một số nơi, bác sĩ có thể đề nghị xét nghiệm để biết Rh của thai trước, nhằm tránh tiêm khi thai cũng Rh âm. Mẹ không nên tự mua hay tự tìm nơi tiêm; điều nên làm là hỏi bác sĩ ngay từ đầu thai kỳ rằng kế hoạch dự phòng cho mình là gì.

Các bước theo dõi thường gặp với mẹ Rh âm

Mỗi cơ sở có quy trình riêng, nhưng nhìn chung việc theo dõi mẹ Rh âm thường đi theo trình tự dưới đây. Biết trước trình tự giúp mẹ không bỏ sót buổi hẹn nào.

  1. Xác định nhóm máu ABO và Rh của mẹ ở lần khám thai đầu, kể cả khi mẹ đã biết nhóm máu của mình từ trước.
  2. Làm xét nghiệm sàng lọc kháng thể bất thường trong máu mẹ, để biết mẹ đã từng mẫn cảm hay chưa.
  3. Xác định nhóm máu của bố nếu có thể. Nếu bố chắc chắn Rh âm, bác sĩ có thể điều chỉnh kế hoạch theo dõi.
  4. Bàn với bác sĩ kế hoạch dự phòng trong thai kỳ, gồm thời điểm dự kiến và những tình huống cần quay lại sớm.
  5. Lặp lại xét nghiệm kháng thể theo lịch bác sĩ hẹn, nhất là ở giai đoạn sau của thai kỳ.
  6. Sau sinh, nhân viên y tế xác định nhóm máu của bé. Nếu bé Rh dương, bác sĩ quyết định việc dự phòng cho mẹ trong khoảng thời gian ngắn sau sinh.
  7. Lưu toàn bộ kết quả và ghi chú về các lần dự phòng vào sổ khám thai, mang theo trong những lần mang thai sau.

Nếu mẹ đổi nơi khám giữa chừng, hãy mang theo kết quả xét nghiệm kháng thể và ghi chú về các lần đã tiêm dự phòng. Thiếu thông tin này, nơi khám mới có thể phải làm lại từ đầu.

Khi xét nghiệm cho thấy mẹ đã có kháng thể chống D

Nếu mẹ đã mẫn cảm, thai kỳ sẽ được theo dõi chặt hơn, thường ở cơ sở có chuyên khoa sản và nhi sơ sinh đủ điều kiện. Bác sĩ có thể đo nồng độ kháng thể nhiều lần, siêu âm để đánh giá dấu hiệu thiếu máu ở thai và hẹn khám dày hơn. Mục tiêu là phát hiện sớm nếu thai bắt đầu bị ảnh hưởng để can thiệp kịp thời.

Mức độ ảnh hưởng tới thai rất khác nhau giữa các trường hợp, từ không đáng kể tới cần can thiệp chuyên sâu. Không nên tự đọc con số trên phiếu xét nghiệm rồi suy đoán, vì cách diễn giải phụ thuộc vào nhiều yếu tố mà chỉ bác sĩ theo dõi mới nắm đủ. Sau sinh, bé có thể được theo dõi vàng da và thiếu máu kỹ hơn bình thường.

Biết mình đã mẫn cảm là tin không vui, nhưng y học hiện nay có nhiều cách theo dõi và hỗ trợ. Điều quan trọng nhất là mẹ khám đúng hẹn, báo ngay khi thấy thai máy ít đi hay có bất thường, và chọn nơi sinh theo tư vấn của bác sĩ. Gia đình cũng nên chuẩn bị tinh thần cho khả năng bé cần nằm theo dõi ở khoa sơ sinh vài ngày sau sinh.

Câu nên mang theo khi đi khám thai

Ghi sẵn vài câu hỏi giúp buổi khám đi vào trọng tâm. Dưới đây là những câu mẹ Rh âm hay hỏi, bạn chọn những câu phù hợp với mình.

  • Kết quả sàng lọc kháng thể của em hiện nay thế nào, có cần làm lại vào lúc nào không?
  • Kế hoạch dự phòng cho em trong thai kỳ này là gì, dự kiến vào khoảng thời gian nào?
  • Nếu em bị ra máu, bị ngã hay va đập vào bụng thì em cần đến khám trong bao lâu?
  • Chồng em cần xét nghiệm nhóm máu không, và kết quả của chồng thay đổi kế hoạch theo dõi ra sao?
  • Nơi em dự định sinh có sẵn chế phẩm dự phòng và có xét nghiệm nhóm máu cho bé ngay sau sinh không?
  • Lần mang thai trước em đã được dự phòng, vậy lần này có gì khác không?

Những câu hỏi này cũng hữu ích với phụ nữ Rh âm đang chuẩn bị mang thai. Khám tiền thai với bác sĩ sản giúp có kế hoạch từ trước khi có thai, thay vì xử lý khi đã vào giữa thai kỳ.

Câu hỏi thường gặp

Mẹ Rh âm, bố Rh dương thì con có chắc chắn Rh dương không?

Không chắc chắn. Nếu bố mang hai bản gen Rh dương thì con sẽ Rh dương. Nếu bố mang một bản Rh dương và một bản Rh âm thì con có thể là Rh dương hoặc Rh âm. Bác sĩ thường lên kế hoạch theo hướng con có thể Rh dương cho tới khi biết chắc.

Con đầu có bị ảnh hưởng bởi bất đồng Rh không?

Thường con đầu ít bị ảnh hưởng vì mẫn cảm hay xảy ra lúc sinh. Nhưng nếu trước đó mẹ từng sảy thai, phá thai, có thai ngoài tử cung hay truyền máu Rh dương, mẹ có thể đã mẫn cảm từ trước. Vì thế bác sĩ luôn hỏi tiền sử và làm xét nghiệm kháng thể.

Mẹ Rh âm có sinh thường được không?

Nhóm máu Rh âm tự nó không phải lý do bắt buộc phải sinh mổ. Cách sinh được bác sĩ quyết định dựa trên tình trạng của mẹ và thai. Điều cần làm là đảm bảo nơi sinh biết mẹ Rh âm để xét nghiệm nhóm máu bé và chuẩn bị dự phòng nếu cần.

Sảy thai sớm thì mẹ Rh âm có cần làm gì không?

Mẹ nên báo với bác sĩ rằng mình Rh âm ngay khi đi khám vì sảy thai hay ra máu. Bác sĩ sẽ đánh giá có cần dự phòng hay không dựa trên tuổi thai và tình huống. Không nên bỏ qua vì nghĩ thai còn nhỏ, vì đây là một trong những lúc có thể mẫn cảm.

Tiêm dự phòng có ảnh hưởng tới em bé không?

Chế phẩm dự phòng đã được dùng rộng rãi trong sản khoa nhiều thập kỷ. Như mọi chế phẩm y tế, nó có những lưu ý riêng mà bác sĩ sẽ giải thích. Nếu bạn có băn khoăn, hãy hỏi trực tiếp bác sĩ về lợi ích và nguy cơ trong trường hợp của mình.

Mẹ Rh âm sinh con xong có cần làm gì cho lần mang thai sau không?

Nên lưu lại toàn bộ kết quả xét nghiệm nhóm máu của bé, kết quả xét nghiệm kháng thể và ghi chú về lần dự phòng. Khi có thai lần sau, mang theo những giấy tờ này ngay từ lần khám đầu để bác sĩ biết tiền sử và lên kế hoạch phù hợp.

Bất đồng nhóm máu ABO có giống bất đồng Rh không?

Không giống hoàn toàn. Bất đồng ABO, thường gặp khi mẹ nhóm O và con nhóm A hoặc B, có thể xảy ra ngay ở con đầu nhưng phần lớn nhẹ hơn. Hai tình trạng có cơ chế liên quan nhưng cách theo dõi khác nhau, bác sĩ sẽ hướng dẫn cụ thể.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138