ThuaHuong.comThừa Hưởng
Đồ vật và căn nhà được thừa hưởng

Đồ gỗ cũ lỏng mộng, kẹt ngăn kéo, nứt mặt: việc tự làm được và việc nên giao thợ

Ghế lung lay, ngăn kéo kẹt mùa nồm, cánh tủ xệ, mặt bàn nứt: hiểu vì sao đồ gỗ cũ hỏng, việc nhỏ tự làm an toàn và lúc nào nên mang tới thợ.

Carpenter workshop in Hanoi outskirts, an old wooden chair upside down on a workbench, craftsman hands seen from behind fitting a joint with a mallet, warm side light

Phần lớn hư hỏng của đồ gỗ cũ trong nhà là mộng lỏng, ngăn kéo kẹt, bản lề xệ và vết nứt do gỗ co giãn; vài việc nhỏ như xoa sáp ray ngăn kéo, chèn lại lỗ vít, siết bản lề có thể tự làm, còn mộng lỏng, nứt lớn và bong lớp phủ nên giao thợ quen đồ cũ. Nguyên tắc chung: làm gì cũng phải gỡ ra được, không để lại dấu không thể sửa.

Bài này dành cho gia đình đang dùng bàn ghế, tủ giường được thừa hưởng và muốn giữ chúng chạy tốt. Bài không bàn chuyện phục chế đồ cổ cho bộ sưu tập, mà là những hỏng hóc thường ngày của đồ đạc đang ở trong nhà.

Vì sao đồ gỗ cũ hay lỏng, kẹt và nứt

Gỗ là vật liệu sống theo độ ẩm: hút ẩm thì nở, khô thì co, và co nở theo chiều ngang thớ nhiều hơn hẳn theo chiều dọc. Ở những vùng có mùa nồm và mùa hanh rõ rệt như đồng bằng Bắc Bộ, một mặt bàn gỗ nguyên tấm có thể rộng ra hẹp lại thấy được bằng mắt qua các mùa. Sau hàng chục năm co giãn như vậy, mộng dần mòn, keo cũ giòn và mất bám, khung ghế bắt đầu lung lay.

Ngăn kéo kẹt vào mùa ẩm và trôi tuột vào mùa khô là cùng một hiện tượng. Cánh tủ xệ thường do vít bản lề đã toác lỗ, hoặc khung tủ bị vặn vì nền không phẳng. Vết nứt dọc mặt bàn, mặt tủ thường xuất hiện khi mặt gỗ bị giữ chặt không co giãn được, chẳng hạn bị bắt vít cứng vào khung, rồi gặp một mùa khô.

Hiểu nguyên nhân giúp tránh sửa sai. Bào ngăn kéo cho trơn giữa mùa nồm thì đến mùa hanh ngăn lỏng lẻo. Trám kín một vết nứt theo mùa bằng vật liệu cứng thì mùa sau gỗ nở ra và vết nứt mới mọc bên cạnh.

Những việc nhỏ tự làm được

Các việc dưới đây ít rủi ro, không cần đồ nghề chuyên dụng và đều có thể làm lại nếu chưa vừa ý:

  • Ngăn kéo kẹt: kéo ngăn ra, lau sạch bụi trên ray và đáy ngăn, xoa một lớp sáp nến hoặc xà phòng cục khô lên hai cạnh trượt. Nếu kẹt vì mùa nồm, chờ trời hanh trước khi nghĩ đến chuyện bào.
  • Cánh tủ xệ do lỏng vít: siết lại vít bản lề bằng tua vít vừa đầu. Nếu vít quay tròn không ăn, lỗ đã toác: tháo vít, nhét vào lỗ vài que tăm gỗ hoặc một que gỗ nhỏ có quét keo dán gỗ, để keo khô, cắt bằng rồi bắt vít lại.
  • Ghế cập kênh do chân không đều: trước hết thử đặt ghế ở chỗ nền khác; nhiều khi là nền lệch chứ không phải chân ghế. Nếu đúng chân ngắn, dán miếng đệm nỉ mỏng dưới chân đó thay vì cưa bớt các chân còn lại.
  • Tay nắm, khoá tủ lỏng: siết lại vít, nếu toác lỗ làm như cách chèn que gỗ ở trên. Giữ lại tay nắm cũ dù có gãy; tìm tay nắm cùng kiểu đời cũ khó hơn bạn nghĩ.
  • Đệm chân chống trầy và chống ẩm: dán đệm nỉ dưới chân bàn ghế ở sàn gạch, kê miếng đệm dưới chân tủ ở nền hay ẩm.

Một quy tắc nên giữ: không dùng đinh, vít sắt dài hay keo dán nhanh để "chữa cháy" mộng lỏng, ghế lung lay. Những cách này giữ được vài tuần, rồi làm mộng nứt thêm và khiến thợ sau này phải khoan, cạy, làm hỏng gỗ gốc.

Những việc nên giao thợ

Mộng lỏng ở ghế, giường, khung tủ. Sửa đúng là tháo mộng ra, làm sạch keo cũ, bù gỗ nếu mộng đã mòn rồi dán lại và ép chặt. Đây là việc cần kẹp, cần biết tháo mộng mà không gãy; tự làm dễ làm vỡ chính cái mộng muốn cứu.

Vết nứt lớn, nứt xuyên mặt gỗ. Thợ xem vết nứt có còn đang mở ra hay đã ổn định, có cần nới lỏng chỗ bắt mặt gỗ vào khung để gỗ được co giãn không, rồi mới quyết định nẹp, ghép thêm gỗ hay để nguyên.

Bong lớp sơn, lớp phủ từng mảng. Lớp sơn ta, sơn mài, cánh kiến cũ cần đúng vật liệu tương hợp khi dặm lại. Phủ lên bằng sơn hiện đại có thể làm loang màu và không bám lâu.

Chân gãy, khung vặn. Ghép chân gãy cần nối mộng hoặc ghép chốt gỗ cho chịu lực; khung vặn cần tháo ra nắn lại. Chân ghế yếu mà vẫn dùng có thể gây ngã, nhất là với người già.

Có dấu hiệu mọt, mối đang ăn. Bột gỗ mịn mới rơi dưới chân tủ, lỗ nhỏ mới, đường đất trên lưng tủ là dấu hiệu đang có côn trùng. Xử lý côn trùng trước khi sửa, và nên nhờ đơn vị chuyên nghiệp vì thuốc có độc tính.

Chọn và làm việc với thợ sửa đồ gỗ cũ

Thợ đóng đồ mới giỏi chưa chắc đã quen sửa đồ cũ. Một vài bước giúp giao việc chắc tay hơn:

  1. Hỏi thợ đã từng sửa đồ gỗ cũ chưa, xin xem ảnh hoặc món đồ họ đã sửa. Người làm đồ cũ quen nhìn mộng, quen giữ lại gỗ gốc thay vì thay mới cho nhanh.
  2. Chụp ảnh món đồ từ nhiều góc trước khi giao, đặc biệt các chỗ chạm, khảm, dấu vết riêng.
  3. Nói rõ mong muốn: muốn chắc chắn để dùng hằng ngày, nhưng giữ nguyên màu và dấu vết thời gian, không đánh lại cho bóng như mới, trừ khi bạn thật sự muốn vậy.
  4. Hỏi thợ định làm gì với từng chỗ: dán lại mộng, thay gỗ hay nẹp, dùng keo gì, có dặm màu không. Thợ có nghề thường giải thích được rõ ràng.
  5. Yêu cầu giữ lại và trả lại các bộ phận thay ra như chốt gỗ cũ, tay nắm, bản lề cũ. Đó là một phần của món đồ.
  6. Thoả thuận thời gian và cách bảo quản món đồ ở xưởng, nhất là xưởng ngoài trời hay bụi.

Với đồ có giá trị tình cảm lớn, có thể giao trước một món nhỏ để xem tay nghề rồi mới giao món chính.

Đọc nhanh tình trạng: dùng tiếp, sửa nhẹ hay dừng dùng

Bảng dưới giúp quyết định nhanh khi thấy một món đồ có vấn đề. Mức "dừng dùng" là vì an toàn, nhất là với ghế và giường.

Dấu hiệuMứcGợi ý
Ngăn kéo hơi nặng tay vào mùa nồmDùng tiếpXoa sáp ray, chờ mùa hanh
Cánh tủ không khép kínSửa nhẹKiểm kê chân cho phẳng, siết bản lề
Ghế lắc nhẹ khi ngồiSửa sớmGiao thợ dán lại mộng trước khi lỏng thêm
Ghế kêu răng rắc, chân xoay đượcDừng dùngCất riêng, giao thợ; không để người già, trẻ nhỏ ngồi
Nứt chân chim trên mặt sơnDùng tiếpLau khô, tránh nước; theo dõi
Nứt xuyên mặt gỗ, rộng dầnSửa sớmHỏi thợ xem có bị bắt cứng vào khung không
Giường kêu, khung lắc khi trở mìnhSửa sớmSiết bu lông nếu có, mộng lỏng thì giao thợ

Ghế và giường là hai món đáng để ý nhất vì hỏng bất ngờ có thể làm người ngã. Một chiếc ghế cũ có giá trị kỷ niệm có thể được dùng để trưng bày một thời gian trong lúc chờ sửa.

Phòng hỏng hơn sửa: thói quen giữ đồ gỗ bền lâu

Phần lớn việc sửa ở trên có thể tránh hoặc đẩy lùi nhiều năm bằng vài thói quen. Kê đồ ở nơi khô thoáng, cách tường, tránh nắng chiếu thẳng và gió máy lạnh thổi trực tiếp. Mùa nồm đóng cửa những ngày ẩm, dùng máy hút ẩm nếu có; mùa hanh không để phòng quá khô quá lâu. Gỗ thay đổi chậm thì ít nứt, ít lỏng.

Dùng đồ đúng cách cũng quan trọng không kém. Không ngả ghế ra sau trên hai chân sau, không đứng lên ghế để với đồ trên cao, không kéo lê bàn tủ nặng trên nền mà nhấc lên khi di chuyển. Kéo lê là cách nhanh nhất để làm lỏng mộng chân và bong chân bàn.

Mỗi năm một lần, dành một buổi đi một vòng các món đồ gỗ trong nhà: lắc nhẹ ghế, mở hết ngăn kéo, kiểm bản lề, nhìn chân tủ có dấu mọt không. Phát hiện sớm một mộng lỏng thì sửa đơn giản; để đến khi ghế gãy thì phải nối, ghép, tốn công hơn rất nhiều và mất đi nhiều gỗ gốc.

Cuối cùng, ghi lại mỗi lần sửa: món nào, hỏng chỗ nào, ai sửa, dùng cách gì. Mấy dòng ghi chú này giúp người thợ lần sau biết món đồ đã qua tay ai, đã dán keo gì, và giúp con cháu hiểu vì sao chiếc ghế của ông có một chân màu gỗ hơi khác ba chân kia. Đó cũng là một phần câu chuyện của món đồ.

Vật liệu nên và không nên dùng khi sửa đồ gỗ cũ

Chọn sai vật liệu là lý do hay gặp khiến một lần sửa nhỏ biến thành hỏng lâu dài. Bảng dưới tóm những thứ thường có sẵn trong nhà hoặc ở cửa hàng vật liệu.

Vật liệuDùng được khiNên tránh vì
Keo dán gỗ gốc nước (keo trắng)Chèn que gỗ vào lỗ vít toác, dán vết bong nhỏKhó gỡ hẳn sau khi khô, thợ đồ cũ có thể muốn loại keo khác cho mộng
Keo da, keo cá truyền thốngThợ dùng cho mộng và khảm vì gỡ lại được bằng hơi ấm, hơi nướcCần thợ biết dùng; không phải đồ tự làm ở nhà
Keo dán nhanh, keo đa năngHầu như không nên trên đồ gỗ cũGiòn, ố, tràn ra mặt gỗ, rất khó gỡ khi sửa đúng
Keo hai thành phần (epoxy)Thợ dùng ở chỗ đặc biệt cần chịu lựcKhông gỡ được, tự dùng dễ làm hỏng gỗ gốc
Silicone, keo trám kheKhông dùng trên đồ gỗBám vào thớ gỗ, lớp phủ sau không bám được
Bột trét gỗ có màuLấp lỗ đinh nhỏ ở chỗ khuấtMàu thường không khớp gỗ cũ, nhìn rõ sau vài năm

Điểm chung của những vật liệu "nên tránh" là chúng không thể gỡ ra. Với đồ gỗ thừa hưởng, khả năng gỡ ra để sửa lại cho đúng về sau quan trọng hơn độ chắc tức thời.

Câu hỏi thường gặp

Ghế gỗ lung lay có nên đóng thêm đinh cho chắc?

Không nên. Đinh và vít sắt xuyên qua mộng giữ được tạm thời nhưng làm mộng nứt thêm, và gây khó cho việc sửa đúng về sau. Cách bền là tháo mộng, làm sạch keo cũ và dán lại bằng keo gỗ, việc này nên để thợ làm.

Ngăn kéo kẹt có nên bào bớt không?

Chỉ nên bào khi đã chắc không phải do ẩm theo mùa. Thử lau sạch, xoa sáp ray trước và chờ qua mùa nồm. Nếu sang mùa hanh ngăn vẫn kẹt, thường là khung bị vặn hoặc ray mòn, lúc đó hỏi thợ.

Mặt bàn nứt dọc có nên trám keo cho kín?

Nếu vết nứt còn co giãn theo mùa, trám kín bằng vật liệu cứng có thể làm nứt mới bên cạnh. Nên để thợ xem nguyên nhân, có khi chỉ cần nới chỗ bắt mặt bàn vào khung cho gỗ được co giãn.

Thấy bột gỗ dưới chân tủ có đáng lo không?

Bột gỗ mịn mới và lỗ nhỏ còn sắc cạnh là dấu hiệu mọt đang ăn. Tách món đồ khỏi đồ gỗ khác nếu được và nhờ đơn vị xử lý côn trùng chuyên nghiệp. Lỗ cũ đã sẫm màu, không có bột mới thường là dấu vết từ trước.

Có nên sơn lại đồ gỗ cũ cho đồng màu sau khi sửa?

Tuỳ mong muốn của gia đình. Sơn lại toàn bộ làm món đồ trông mới nhưng mất lớp màu thời gian. Nhiều người chọn để thợ dặm màu vừa đủ ở chỗ sửa cho hài hoà, giữ nguyên phần còn lại.

Đồ gỗ ông bà để lại có nên thay bản lề, tay nắm mới?

Nếu bộ phận cũ còn dùng được thì nên giữ, chỉ sửa lại. Nếu buộc phải thay, chọn kiểu gần với đồ cũ và giữ lại bộ phận gốc trong một túi nhỏ cất cùng món đồ, ghi chú vị trí.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138