ThuaHuong.comThừa Hưởng
Đồ vật và căn nhà được thừa hưởng

Chia kỷ vật của cha mẹ giữa anh chị em: cách bàn để không ai thấy thiệt

Đồng hồ của bố, chiếc máy khâu của mẹ, ai giữ? Cách liệt kê kỷ vật, nói mong muốn, chọn lượt, xử lý món nhiều người cùng muốn và giữ hoà khí.

Family of four adults seated on floor mats in a living room in Hue, seen from behind, old clock and folded quilts laid out between them, warm lamp light

Kỷ vật khó chia không vì giá trị tiền bạc mà vì mỗi món chứa một phần ký ức khác nhau của từng người; cách chia êm nhất là để mọi người nói ra mong muốn trước, rồi mới áp một luật chọn mà cả nhà đã đồng ý. Một chiếc đồng hồ cũ có thể chẳng đáng bao nhiêu, nhưng với người con cả là hình ảnh bố lên dây mỗi tối, với người con út là thứ duy nhất bố tặng riêng.

Bài này nói về đồ vật mang ý nghĩa tình cảm: đồng hồ, máy khâu, bộ ấm chén, sách vở, đồ gỗ nhỏ, ảnh, thư. Chuyện chia nhà đất, tiền bạc hay vàng là việc thuộc pháp luật thừa kế và nên hỏi người có chuyên môn; nhiều gia đình lại vướng nhau lâu hơn ở chính những món "không đáng tiền" này.

Vì sao những món ít giá trị lại dễ gây giận nhau nhất

Tài sản lớn thường có luật, có giấy tờ, có cách tính, nên dù khó thì vẫn có khuôn. Kỷ vật thì không. Mỗi người mang theo một câu chuyện riêng với món đồ, và câu chuyện ấy không ai kiểm chứng được. Khi hai người cùng muốn một chiếc áo len, thật ra là hai ký ức tranh nhau một vật.

Việc chia kỷ vật cũng thường diễn ra trong lúc mọi người đang mệt và đang buồn, có khi ngay trong những ngày sau tang lễ. Những bất đồng cũ giữa anh chị em, chuyện ai chăm cha mẹ nhiều hơn, ai ở xa ít về, dễ bị đánh thức qua một câu nói vô tình về cái tủ hay cái đồng hồ.

Hiểu điều này giúp cả nhà nhìn đúng việc cần làm: không phải định giá từng món cho công bằng, mà tạo một quy trình để mỗi người được nghe, được chọn và thấy mình được đối xử tử tế. Khi quy trình rõ ràng, kết quả dù không ai được tất cả vẫn dễ chấp nhận hơn nhiều.

Bước một: lập danh sách chung

Trước khi bàn ai giữ gì, cả nhà cần nhìn thấy cùng một danh sách. Cách làm:

  1. Một người đi khắp nhà chụp ảnh từng món có thể là kỷ vật, kể cả những món tưởng nhỏ như chiếc kéo may, cây bút, cái điếu cày.
  2. Đánh số từng món, ghi một dòng mô tả: đây là gì, để ở đâu, tình trạng ra sao.
  3. Gửi danh sách vào nhóm gia đình, để ai ở xa cũng xem được và bổ sung những món người dọn chưa biết là quan trọng.
  4. Nếu cha mẹ khi còn sống từng dặn món nào cho ai, bằng lời hay bằng giấy, ghi chú cạnh món đó. Lời dặn của cha mẹ thường là điểm tựa để cả nhà đồng ý nhanh nhất.
  5. Tách riêng những món thuộc về cả nhà, không nên chia cho một người, như album ảnh chung, cuốn sổ ghi chép của gia đình. Những món này bàn cách giữ chung hoặc nhân bản.

Danh sách có ảnh là công cụ quan trọng nhất của cả quá trình. Nó biến cảm giác "hình như còn cái gì đó" thành những món cụ thể ai cũng thấy.

Bước hai: mỗi người nói ra mong muốn và lý do

Mỗi người tự đánh dấu vài món mình thật sự muốn giữ. Nên giới hạn số lượng ở lượt đầu, ví dụ ba đến năm món, để mọi người chọn món quan trọng nhất với mình chứ không phải đánh dấu tất cả cho chắc.

Kèm một câu vì sao. Không phải để xét ai có lý hơn, mà để những người khác hiểu. Nhiều khi nghe em kể bố hay đeo chiếc đồng hồ ấy đưa em đi học, người anh tự lùi lại mà không cần ai nói.

Nói cả những món mình không cần. Biết ai không muốn món gì cũng quan trọng như biết ai muốn. Nhiều món tưởng tranh nhau hoá ra không ai thật sự định giữ.

Người ở xa nói qua tin nhắn hay gọi video. Đừng để người không về được chỉ nhận phần còn lại. Cho họ thời gian xem danh sách và trả lời như mọi người.

Nghe ý cháu chắt nếu phù hợp. Có khi chính một đứa cháu nội thân với bà nhất muốn giữ chiếc gối thêu, và các con đều vui lòng trao cho cháu.

Bước ba: chọn một luật chia mà cả nhà đồng ý

Khi đã biết mong muốn của mọi người, những món chỉ một người muốn trao luôn. Với những món còn lại, có vài cách chia hay dùng; quan trọng nhất là cả nhà đồng ý cách chia trước khi bắt đầu.

Cách chiaLàm thế nàoHợp khi
Chọn theo lượtBốc thăm thứ tự, mỗi người chọn một món mỗi lượt; vòng sau đảo thứ tựNhiều món, nhiều người, giá trị tình cảm ngang nhau
Theo lời dặnMón nào cha mẹ đã dặn thì làm theo, phần còn lại chia lượtCha mẹ từng nói rõ hoặc để lại ghi chép
Theo người dùng đượcAi dùng thật sự thì giữ, như máy khâu cho người biết mayĐồ dùng được, đồ nghề
Giữ chung, luân phiênMón đặt ở nhà một người vài năm rồi chuyểnMột món duy nhất mà nhiều người cùng quý
Nhân bản phần chia đượcSao chụp ảnh, thư, sổ ghi chép thành nhiều bảnGiấy tờ, ảnh, công thức món ăn

Chọn theo lượt có vẻ máy móc nhưng lại được nhiều gia đình đánh giá là công bằng nhất, vì không ai phải đứng ra phân xử. Đảo thứ tự ở mỗi vòng để người chọn sau cùng ở vòng một được chọn đầu ở vòng hai.

Khi nhiều người cùng muốn một món

Đây là tình huống khó nhất và cũng là nơi cần chậm lại. Trước hết, mời những người cùng muốn ngồi riêng với nhau, không có cả nhà vây quanh, nói chuyện thẳng về lý do của mỗi người. Đôi khi chỉ một câu chuyện cũng đủ làm một bên lùi lại.

Nếu chưa ai lùi, có thể tìm một món bù đắp có ý nghĩa tương đương với người không nhận được, ví dụ người giữ chiếc đồng hồ thì người kia giữ cây bút và cuốn sổ tay của bố. Cũng có thể quyết định giữ chung theo kiểu luân phiên, kèm thoả thuận rõ ai chịu trách nhiệm bảo quản và khi nào chuyển.

Có gia đình chọn để món đó ở lại căn nhà của cha mẹ, nơi cả nhà vẫn về dịp lễ Tết, không thuộc riêng ai. Cách này hợp với đồ lớn như tủ chè, sập gỗ, chiếc đồng hồ treo tường. Điều nên tránh là quyết định bằng sức ép, chẳng hạn người lớn nhất tuyên bố một câu rồi thôi, hoặc người đang giữ chìa khoá nhà cứ thế mang đi. Những quyết định kiểu đó có thể làm anh chị em xa nhau rất lâu sau khi món đồ đã chẳng còn ai dùng.

Những điều nhỏ giữ được hoà khí

Ngoài luật chia, cách hành xử trong lúc chia quyết định không khí của cả quá trình:

  • Không mang món nào đi trước khi danh sách được cả nhà xem và đồng ý, kể cả khi bạn chắc chắn không ai muốn nó.
  • Người ở gần, người chăm cha mẹ lâu năm, có thể được mọi người mời chọn trước như một lời cảm ơn. Lời mời đến từ anh chị em thì ấm áp, tự đòi thì dễ gây khó chịu.
  • Ghi lại kết quả: món nào ai giữ, kèm ảnh, gửi vào nhóm chung. Vài năm sau khi có ai hỏi, mọi người nhìn lại cùng một ghi chép.
  • Nói rõ món được giữ có thể truyền tiếp cho ai. Ví dụ chiếc máy khâu sau này trao cho cháu nào biết may, không bán ra ngoài.
  • Chấp nhận rằng không phải ai cũng hài lòng hoàn toàn. Mục tiêu là cả nhà vẫn ngồi chung mâm cơm, không phải mọi người đều nhận được thứ mình muốn nhất.

Cha mẹ có thể làm gì từ khi còn khoẻ

Cách tránh tranh cãi hiệu quả nhất là để chính cha mẹ nói ra khi còn khoẻ. Không cần một văn bản trang trọng: một cuốn sổ nhỏ ghi món nào muốn trao cho ai và vì sao, hay vài buổi chiều ngồi kể cho con cháu nghe chuyện của từng món đồ, đã giúp rất nhiều.

Nhiều ông bà chọn trao dần ngay khi còn sống: tặng bộ ấm chén cho cháu gái lúc cháu cưới, đưa bộ đồ nghề mộc cho con trai út khi con dựng nhà. Họ được nhìn thấy món đồ tiếp tục được dùng, con cháu được nghe câu chuyện từ chính người trao. Chuyện này còn giúp con cháu biết món nào thật sự quan trọng với ông bà, thay vì đoán sau này.

Nếu bạn là con, có thể mở lời nhẹ nhàng bằng câu hỏi về câu chuyện chứ không về chuyện chia: chiếc đồng hồ này bố mua hồi nào, cái tủ này ông bà sắm khi cưới phải không. Từ câu chuyện, cha mẹ thường tự nói ra mong muốn của mình mà không cảm thấy bị hỏi chuyện hậu sự.

Đồ lớn không ai có chỗ để: tủ, sập, đồng hồ treo tường

Một nghịch lý quen thuộc: món mọi người quý nhất lại là món không ai mang về được. Tủ chè, sập gỗ, bộ bàn ghế khảm, chiếc đồng hồ quả lắc cao gần hai mét, đặt vào căn hộ chung cư của các con thì không có chỗ, mà bỏ đi thì không ai nỡ. Đừng vì thế mà đẩy món đồ cho người nào ít từ chối nhất.

Trước khi quyết, hãy đo thật: chiều cao trần, khổ cửa, thang máy, cầu thang ở nhà người định nhận. Nhiều tủ cũ tháo rời được theo mộng, nhưng phải có thợ quen đồ gỗ tháo và lắp lại; tự tháo dễ gãy mộng, sứt khảm. Chi phí và công vận chuyển một món đồ gỗ nặng đi xa cũng cần tính vào, để người nhận không âm thầm gánh một mình.

Nếu không ai có chỗ, có ba hướng hay dùng. Một là để lại ở căn nhà cũ, nếu căn nhà vẫn được giữ, như phần chung của cả nhà. Hai là trao cho một người họ hàng ở quê có nhà rộng, kèm lời hẹn món đồ vẫn thuộc về dòng họ và không bán ra ngoài. Ba là giữ lại một phần: ngăn kéo, cánh cửa chạm, chiếc quả lắc của đồng hồ, làm thành vật nhỏ cho từng người. Hướng nào cũng nên được cả nhà đồng ý và ghi lại.

Câu hỏi thường gặp

Có nên định giá kỷ vật để chia cho công bằng?

Với đồ có giá trị lớn như vàng, cổ vật, nhà đất thì cách chia nên theo hướng dẫn của người có chuyên môn pháp lý. Với kỷ vật tình cảm, định giá bằng tiền thường làm mọi chuyện căng hơn. Chia theo lượt và theo mong muốn đã nói ra thường êm hơn.

Anh chị em ở xa không về được có thiệt không?

Không nên để thiệt. Gửi danh sách có ảnh, cho họ thời gian trả lời, gọi video lúc chọn lượt. Món họ chọn có thể gửi qua đường bưu điện hoặc nhờ người giữ hộ đến lần về sau.

Người đang ở cùng cha mẹ có được giữ nhiều hơn?

Không có quy tắc chung. Nhiều gia đình mời người đã chăm cha mẹ chọn trước vài món như lời cảm ơn, còn đồ vật trong nhà thì để lại cho căn nhà. Điều quan trọng là cả nhà bàn và đồng ý, không phải tự mặc định.

Món đồ không ai muốn thì làm gì?

Có thể cho người thân xa hơn, hàng xóm thân thiết với cha mẹ, hoặc người cần dùng. Trước khi cho, chụp ảnh lại và ghi vài dòng về món đó vào ghi chép chung của gia đình, để ký ức vẫn còn dù món đồ đã đi.

Cha mẹ dặn miệng món nào cho ai nhưng không ai khác nghe thì sao?

Hãy kể lại lời dặn với cả nhà cùng hoàn cảnh nghe được, và để mọi người cùng quyết định có làm theo không. Thường anh chị em sẵn lòng tôn trọng nếu lời kể hợp với cách cha mẹ đã sống. Đây cũng là lý do nên khuyến khích cha mẹ ghi lại khi còn khoẻ.

Đã chia rồi nhưng vài năm sau có người đòi lại?

Ghi chép kết quả chia có ảnh và sự đồng ý của mọi người giúp tránh chuyện này phần lớn. Nếu vẫn xảy ra, hãy nghe lý do: có khi người đó đang trải qua mất mát khác và cần một món để nhớ. Luân phiên giữ hoặc tặng một món khác thường gỡ được.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138