ThuaHuong.comThừa Hưởng
Đồ vật và căn nhà được thừa hưởng

Chăm sập gụ, tủ chè ông bà để lại: lau chùi, kê đặt và dùng hằng ngày không hỏng

Sập gụ, tủ chè, bộ trường kỷ vẫn dùng mỗi ngày: lau bằng gì, tránh chất gì, kê ở đâu, giữ mảnh khảm trai và lớp sơn cũ khỏi bong theo năm tháng.

Close-up of an elderly woman hand wiping a dark wooden daybed with a soft cotton cloth in a Nam Dinh living room, afternoon light across polished grain

Sập gụ, tủ chè dùng hằng ngày bền nhất khi được lau khô bằng vải mềm, tránh nước đọng, tránh hoá chất tẩy rửa, tránh nắng chiếu thẳng và gió máy lạnh thổi trực tiếp. Phần lớn hư hỏng của đồ gỗ cũ trong nhà không đến từ tuổi tác mà từ những thói quen nhỏ: lau bằng khăn ướt sũng, đặt ấm nước sôi lên mặt sập, xịt nước lau kính lên cánh tủ khảm.

Bài này dành cho những gia đình vẫn ngồi uống trà trên chiếc sập của ông, vẫn cất chén bát trong tủ chè của bà, chứ không phải người sưu tầm cất đồ trong tủ kính. Mục tiêu là dùng đồ hằng ngày mà vẫn giữ được thêm vài chục năm nữa.

Hiểu bề mặt trước khi lau

Đồ gỗ cũ ở Việt Nam thường được hoàn thiện theo vài cách: để mộc rồi lau dầu hoặc sáp, phủ sơn ta hay sơn mài, phủ vecni cánh kiến (shellac) đánh bóng bằng tay, hoặc được sơn lại bằng sơn PU, sơn dầu hiện đại trong những lần sửa sau này. Mỗi lớp phản ứng khác nhau với nước, cồn và nhiệt. Lớp cánh kiến, chẳng hạn, có thể bị cồn làm mờ hay tan và dễ để lại vệt trắng khi có hơi nước, hơi nóng; lớp PU thì cứng và chịu nước hơn.

Bạn không cần biết chính xác lớp phủ là gì để chăm cho đúng. Chỉ cần áp nguyên tắc thận trọng: coi mọi mặt gỗ cũ là nhạy cảm, không thử chất gì lên chỗ dễ thấy. Muốn dùng một loại sáp hay dung dịch mới, hãy thử trước ở mặt sau tủ, mặt dưới sập, đợi một hai ngày xem có đổi màu, rộp hay dính không.

Nếu trong nhà còn người lớn tuổi, hãy hỏi ông bà, cô chú xem trước đây món đồ được lau bằng gì. Nhiều nhà ngày xưa chỉ lau khô và thỉnh thoảng xoa một lớp dầu mỏng; tiếp tục cách cũ thường an toàn hơn đổi sang một sản phẩm lạ.

Lau chùi hằng ngày và hằng tuần

Một nhịp chăm sóc đơn giản, đủ cho hầu hết sập, tủ, bàn ghế đang dùng:

  1. Hằng ngày, phủi bụi bằng chổi lông mềm hoặc khăn khô, đi theo chiều thớ gỗ. Với mặt chạm khắc, dùng cọ sơn lông mềm để quét bụi trong rãnh.
  2. Khi có vết bẩn, dùng khăn cotton nhúng nước sạch vắt thật kiệt, gần như khô, lau nhẹ rồi lau lại ngay bằng khăn khô. Không để nước đọng trên mặt gỗ, nhất là ở mối ghép.
  3. Vết dầu mỡ, vết tay lâu ngày: pha nước với một chút xà phòng trung tính, vẫn vắt khăn thật kiệt, lau thử chỗ nhỏ trước. Tránh nước lau sàn, nước lau kính, chất tẩy có cồn hoặc amoniac.
  4. Không dùng các loại xịt đánh bóng chứa silicone trên đồ gỗ cũ có giá trị. Chúng tạo độ bóng tức thời nhưng để lại lớp màng khiến thợ khó xử lý khi cần sửa về sau.
  5. Hằng tuần, mở cánh tủ, ngăn kéo cho thoáng vài giờ vào ngày khô ráo, nhất là tủ đựng chén bát, đồ vải.

Sập dùng để ngồi, nằm hằng ngày nên trải chiếu cói hoặc tấm vải mỏng ở chỗ hay ngồi. Mồ hôi và dầu da lâu năm làm sẫm màu mặt gỗ không đều; chiếu vừa giữ mặt sập vừa dễ giặt.

Kê đặt: chỗ đứng quyết định tuổi thọ

Tránh nắng chiếu thẳng. Nắng qua cửa kính chiếu một vệt lên mặt tủ mỗi chiều, sau vài năm sẽ làm bạc màu thành một vệt rõ. Rèm mỏng hoặc dịch tủ khỏi luồng nắng là đủ.

Tránh luồng gió điều hoà, quạt sưởi. Gió lạnh khô thổi trực tiếp làm gỗ co lại nhanh ở một phía, sinh nứt mặt và bong khảm. Kê tủ, sập ngoài hướng thổi của máy lạnh.

Cách tường vài phân. Tường ẩm, nhất là tường hướng ngoài trời và tường chung với nhà vệ sinh, truyền hơi ẩm sang lưng tủ. Một khe hở nhỏ cho không khí lưu thông giúp lưng tủ không mốc.

Kê chân khỏi nền ẩm. Nền gạch nhà cũ ở tầng trệt hay đổ mồ hôi vào mùa nồm. Miếng kê chân bằng gỗ cứng, cao su hay đế nhựa giúp chân tủ, chân sập không hút ẩm và mối khó leo thẳng từ nền.

Kê cho phẳng. Nền lún lệch khiến tủ bị vặn, cánh tủ không khép, mộng bị kéo lệch dần. Dùng nêm gỗ mỏng chèn chân cho tủ đứng thẳng, kiểm bằng thước thuỷ hoặc bằng cách xem cánh tủ có tự mở ra không.

Mảnh khảm trai, khảm ốc bị bong: làm gì và không làm gì

Khảm trai trên tủ chè, sập, bàn ghế cũ bong ra chủ yếu vì gỗ nền co giãn theo mùa trong khi mảnh trai thì không, cộng với keo cũ đã già. Dấu hiệu đầu tiên thường là mảnh khảm hơi gồ lên, sờ thấy cạnh sắc, hoặc có tiếng lách cách khi ấn nhẹ.

Việc nên làm ngay là giữ lại mọi mảnh rơi ra. Cho vào phong bì giấy, ghi rõ rơi từ vị trí nào, chụp ảnh chỗ trống. Một mảnh trai cũ đúng màu, đúng hình rất khó làm lại cho khớp; còn giữ mảnh gốc thì thợ chỉ việc gắn lại.

Việc không nên làm là tự gắn bằng keo dán nhanh hoặc keo dán đa năng. Loại keo này có thể làm ố mảnh trai, tràn ra mặt gỗ thành vệt khó chùi, và khi thợ cần gỡ ra để gắn lại cho đúng thì phải cạo mạnh, dễ vỡ mảnh. Nếu mảnh đang lỏng mà chưa rơi, có thể dán tạm một miếng băng dính giấy loại bóc được, ít dính, để giữ chỗ đến khi mang đi thợ.

Khi tìm thợ, hỏi họ đã làm đồ khảm cũ chưa và họ dùng loại keo gì. Thợ khảm có nghề thường biết cách gắn lại mảnh gốc mà không đánh lại cả mặt, giữ được độ cũ của món đồ.

Vết thường gặp trên mặt gỗ và cách xử lý ban đầu

Những vết dưới đây hay gặp trên đồ gỗ đang dùng. Cột "tự làm" chỉ là bước nhẹ, an toàn; nếu không đỡ hoặc không chắc bề mặt là gì, dừng lại và hỏi thợ.

VếtNguyên nhân hay gặpTự làm đượcNên hỏi thợ khi
Vệt trắng mờ hình trònCốc nóng, ấm nước, hơi nước thấm vào lớp phủĐể yên vài ngày nơi thoáng; nhiều vết nhẹ tự mờ điVết không đỡ hoặc chuyển xám, đen
Vòng đenNước thấm qua lớp phủ vào thớ gỗ lâu ngàyLau khô, không đặt đồ ướt lên nữaMuốn làm mờ vết; thường phải xử lý gỗ
Xước nhẹ bề mặtKéo đồ, vật cứng chàXoa sáp màu tương đương ở chỗ khuất thử trướcXước sâu tới thớ gỗ
Dính, nhớp tayLớp sáp, dầu cũ tích bụi, hoặc lớp phủ đã lão hoáLau khăn vắt kiệt, thử lượng nhỏ xà phòng trung tínhVẫn dính sau khi lau
Mốc trắng, mốc đốmẨm lâu ngày, ít thông gióLau khô, đem vào chỗ thoáng, tránh nắng gắtMốc đen ăn sâu, mùi hắc không hết

Nhiều mẹo truyền miệng như là ủi, chà kem đánh răng, bôi mayonnaise lên vết trắng có thể có tác dụng với một số lớp phủ nhưng cũng có thể làm hỏng lớp khác. Với đồ gỗ mang giá trị kỷ niệm, chậm một chút để hỏi thợ thường rẻ hơn sửa một vết tự làm hỏng.

Sáp, dầu và bao lâu một lần

Đồ gỗ hoàn thiện bằng sáp hoặc dầu, nhất là những món đã được lau mộc lâu năm, thường hợp với một lớp sáp ong mỏng mỗi năm một hai lần. Cách làm phổ biến: lấy một lượng rất nhỏ sáp trên vải mềm, xoa mỏng theo thớ gỗ, để vài phút rồi lấy vải sạch đánh cho đến khi mặt gỗ hết dính tay. Nhiều sáp quá là lỗi hay gặp nhất: lớp sáp dày bắt bụi, tạo mặt nhớp và mờ.

Đồ gỗ đã được sơn PU, sơn mài, hay phủ một lớp vecni dày thì không cần sáp; lau khô là đủ. Xoa sáp lên lớp sơn cứng chỉ làm bề mặt trơn và giữ bụi. Nếu không biết lớp phủ là gì, thử một chút sáp ở chỗ khuất: thấy sáp không thấm, đọng thành lớp nhờn trên mặt thì đó là lớp sơn cứng, không cần sáp.

Với những món có chạm khắc sâu, hãy hạn chế sáp ở trong rãnh vì sáp đọng lại lâu ngày thành lớp bám bụi đen. Phủi bụi định kỳ bằng cọ mềm giữ rãnh chạm sạch hơn là xoa sáp.

Ghi lại một dòng mỗi lần chăm: ngày nào, dùng gì, ở món nào. Sau vài năm, cuốn ghi chép nhỏ ấy giúp người kế tiếp biết món đồ đã được chăm thế nào, và thợ cũng biết cần xử lý lớp gì khi sửa.

Những thói quen dùng hằng ngày nên đổi

Đặt đồ nóng, đồ ướt trực tiếp lên mặt gỗ. Ấm trà vừa rót, bát canh nóng, cốc nước đá đổ mồ hôi là nguồn của phần lớn vết trắng và vòng đen. Một chiếc khay gỗ trên mặt sập, vài tấm lót cốc trên mặt tủ là đủ để tránh.

Kéo lê sập, tủ khi lau nhà. Đồ gỗ nặng bị kéo lê làm lỏng mộng chân, bong chân, trầy nền. Khi cần dịch chỗ, hai người nhấc lên; tủ có ngăn kéo thì rút ngăn ra trước cho nhẹ.

Chất quá nhiều chén bát, sách vở lên một tầng tủ. Tủ chè cũ được làm cho bộ ấm chén, vài món đồ trưng, không phải để chịu cả chồng bát đĩa sứ nặng. Tầng ván quá tải sẽ võng dần, kéo lệch khung. Chia đồ nặng xuống tầng dưới, đồ nhẹ lên trên.

Để nước lau nhà bắn lên chân tủ, chân sập. Cây lau nhà ướt quệt qua chân đồ gỗ mỗi ngày là cách nhanh nhất để chân bị sẫm màu, mục từ dưới lên. Vắt cây lau thật kiệt khi lau quanh chân đồ gỗ, hoặc lau khô lại chân sau khi lau nhà.

Dán băng dính, móc treo, đinh lên thân đồ gỗ. Băng dính lâu ngày để lại keo và lột cả lớp phủ khi bóc. Đinh, móc vít vào thân tủ để lại lỗ vĩnh viễn. Nếu cần treo, dùng giá đứng riêng bên cạnh.

Khi phải chuyển nhà hay dịch chỗ đồ gỗ lớn

Sập, tủ chè cũ hay bị hỏng nhiều nhất không phải khi đang dùng mà trong những lần di chuyển. Vài điều nên làm:

  • Lấy hết đồ bên trong ra, rút ngăn kéo, tháo cánh tủ nếu tháo được theo chốt, để riêng và đánh dấu vị trí.
  • Hỏi người lớn trong nhà hoặc thợ xem món đồ có tháo rời theo mộng được không. Sập và nhiều loại tủ cũ được làm để tháo lắp, nhưng tháo sai thứ tự dễ gãy mộng.
  • Bọc bằng chăn cũ, vải dày, các tấm bìa ở góc cạnh; không quấn ni lông kín sát mặt gỗ rồi để nhiều ngày, nhất là khi trời nồm.
  • Nhấc lên, không kéo, không nghiêng tủ cao bằng một chân. Đi qua cửa hẹp thì đo trước, đừng thử lách.
  • Đến nơi mới, để món đồ nghỉ vài ngày ở chỗ thoáng trước khi xếp đồ vào, để gỗ quen với độ ẩm mới.

Nếu quãng đường xa hoặc món đồ rất nặng, thuê đội vận chuyển có kinh nghiệm với đồ gỗ, và nói rõ trước đây là đồ cũ có giá trị gia đình để họ bọc lót kỹ.

Câu hỏi thường gặp

Có nên lau đồ gỗ cũ bằng dầu ăn?

Không nên. Dầu ăn có thể bị ôi, sinh mùi và tạo lớp dính bắt bụi theo thời gian. Nếu món đồ hợp với dầu hoặc sáp, dùng loại dành cho đồ gỗ và xoa thật mỏng, thử trước ở chỗ khuất.

Sập gụ đặt phòng có điều hoà có sao không?

Đặt được, miễn không để gió lạnh thổi thẳng vào sập và không để phòng quá khô suốt nhiều tháng. Gỗ cũ chịu được thay đổi chậm nhưng dễ nứt khi bị làm khô nhanh ở một phía. Kê sập ngoài hướng gió là đủ.

Mảnh khảm rơi mất rồi có làm lại được không?

Thợ khảm có thể cắt mảnh trai mới cho vừa chỗ trống, nhưng màu và độ ánh của trai mới thường khác trai cũ. Vì vậy giữ lại mảnh gốc luôn là cách tốt nhất. Nếu đã mất, nên chọn thợ có kinh nghiệm phối màu trai.

Đặt ấm trà nóng lên mặt sập để lại vết trắng, xử lý thế nào?

Nhiều vết trắng do hơi nóng chỉ nằm ở lớp phủ bên trên và có thể mờ dần sau vài ngày để thoáng. Nếu không đỡ, nên hỏi thợ đồ gỗ thay vì thử các mẹo nóng. Sau đó dùng đế lót hoặc khay gỗ cho ấm trà.

Tủ chè có mùi ẩm mốc bên trong, làm sao cho hết?

Lấy hết đồ ra, mở cánh tủ vào ngày khô ráo, lau mặt trong bằng khăn vắt kiệt rồi lau khô. Để tủ thoáng vài ngày. Có thể đặt túi than hoạt tính hoặc gói hút ẩm trong tủ. Mùi không hết sau nhiều lần làm thì hỏi thợ xem có mốc ăn sâu không.

Có nên đánh bóng lại toàn bộ sập cho như mới?

Đánh lại toàn bộ thường làm mất lớp màu thời gian và dấu vết sử dụng mà nhiều gia đình quý. Nếu bề mặt chỉ xỉn, chăm đều bằng cách lau và sáp mỏng là đủ. Chỉ làm lại toàn bộ khi lớp phủ đã hỏng nặng, và nên bàn với cả nhà trước.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138