ThuaHuong.comThừa Hưởng
Nếp nhà, nghề và ký ức gia truyền

Scan ảnh cũ gia đình tại nhà: điện thoại hay máy quét, ghi chú và cất giữ

Album cũ đang ố vàng, ảnh dính vào nhau. Cách số hoá ảnh gia đình bằng điện thoại hoặc máy quét, đặt tên tệp, ghi ai trong ảnh và cất giữ để không mất lần nữa.

Vietnamese woman photographing old black and white family photos laid on a table near a window in a Hai Phong apartment, using a smartphone held flat above, seen from behind

Bạn có thể tự số hoá ảnh cũ gia đình tại nhà bằng điện thoại đặt song song với ảnh dưới ánh sáng tự nhiên, hoặc bằng máy quét phẳng ở độ phân giải đủ cao, sau đó đặt tên tệp theo năm, ghi chú ai trong ảnh, và cất ít nhất ba bản ở hai nơi khác nhau. Phần chụp chỉ chiếm một nửa công việc. Nửa còn lại, ghi ai trong ảnh và cất giữ đúng cách, mới quyết định con cháu sau này có còn hiểu những tấm ảnh ấy hay không.

Bài này dành cho người muốn tự làm, không thuê dịch vụ, với một vài album gia đình. Nó tập trung vào việc chụp, đặt tên, ghi chú và cất giữ. Phần phục hồi ảnh hư hỏng bằng phần mềm là chuyện riêng, nên để sau khi đã có bản số hoá gốc cẩn thận.

Vì sao nên số hoá ngay, đừng đợi

Ảnh giấy hỏng dần theo thời gian, nhất là ở khí hậu nóng ẩm. Ảnh màu chụp trong những thập niên trước thường phai màu, ngả đỏ hoặc vàng. Ảnh đen trắng có thể bị ố, mốc, bong lớp thuốc ảnh. Album có lớp nhựa dính lâu ngày có thể làm ảnh bám chặt vào trang. Mỗi mùa nồm, mỗi lần dọn nhà, ảnh lại thêm nguy cơ hỏng hoặc thất lạc.

Một lý do khác ít người nghĩ tới: những người biết ai trong ảnh đang già đi. Một tấm ảnh chụp năm mươi người trong đám cưới ông bà chỉ có giá trị đầy đủ khi còn người gọi được tên từng người. Số hoá sớm giúp bạn có bản ảnh dễ chia sẻ để hỏi ông bà, cô dì chú bác khi họ còn nhớ.

Số hoá cũng giúp chia ảnh cho anh chị em mà không phải tranh nhau giữ bản gốc. Mỗi nhà một bản số, còn album giấy để một người giữ cẩn thận. Nhiều gia đình từng có những bất hoà nhỏ chỉ vì không ai muốn nhường cuốn album của bố mẹ.

Chụp bằng điện thoại hay quét bằng máy: chọn cách nào

Hai cách đều dùng được, mỗi cách hợp với một hoàn cảnh. So sánh nhanh:

Tiêu chíĐiện thoạiMáy quét phẳng
Chi phíGần như không tốn thêmPhải có máy hoặc mượn, thuê
Tốc độNhanh, vài giây một tấmChậm hơn, nhất là ở độ phân giải cao
Chất lượngĐủ dùng để xem, chia sẻ, in cỡ nhỏChi tiết hơn, màu đều hơn, tốt để in lớn
Ảnh dính trong albumChụp được mà không cần gỡThường phải gỡ ảnh ra hoặc đặt cả trang
Ánh sáng, loáDễ bị loá, méo hình nếu cầm nghiêngÁnh sáng đều, ít méo
Hợp vớiSố lượng lớn, làm nhanh, ảnh dính albumẢnh quý, ảnh nhỏ cần phóng to, ảnh chân dung

Cách làm hợp lý cho nhiều gia đình là kết hợp: chụp nhanh toàn bộ bằng điện thoại để có bản an toàn trước, rồi chọn những tấm quý nhất để quét lại bằng máy ở chất lượng cao. Với ảnh nhỏ cỡ ảnh thẻ hay ảnh bỏ túi, máy quét cho bản phóng to rõ hơn hẳn.

Chụp ảnh cũ bằng điện thoại cho đúng cách

Nếu dùng điện thoại, vài thao tác đơn giản giúp ảnh chụp lại rõ và đều hơn nhiều:

  1. Lau sạch ống kính điện thoại bằng vải mềm. Vân tay trên ống kính là nguyên nhân phổ biến làm ảnh mờ.
  2. Chọn chỗ gần cửa sổ có ánh sáng tự nhiên dịu, không để nắng chiếu thẳng vào ảnh. Tắt đèn trần để tránh hai nguồn sáng khác màu.
  3. Đặt ảnh trên mặt phẳng màu tối, trơn. Với ảnh cong, đặt một tấm kính mỏng sạch lên trên nếu không bị loá, hoặc dùng mép thước giữ nhẹ.
  4. Cầm điện thoại song song với mặt ảnh, nhìn thẳng từ trên xuống. Cầm nghiêng sẽ làm ảnh bị méo thành hình thang.
  5. Tắt đèn flash. Flash gây loá trên ảnh bóng và làm mất chi tiết.
  6. Chạm vào giữa ảnh trên màn hình để lấy nét, chụp hai ba lần mỗi tấm, giữ tấm rõ nhất.
  7. Chụp cả mặt sau ảnh nếu có chữ viết tay, ngày tháng hay dấu của tiệm ảnh. Đó là thông tin quý.

Một số ứng dụng quét ảnh trên điện thoại tự cắt viền, chỉnh méo và giảm loá bằng cách ghép nhiều lần chụp. Bạn có thể thử, nhưng nên giữ thêm bản chụp gốc chưa chỉnh để phòng khi ứng dụng cắt mất một phần ảnh.

Quét bằng máy và xử lý ảnh dính, ảnh hỏng

Độ phân giải nên đặt bao nhiêu. Với ảnh cỡ thường, mức quét khoảng ba trăm điểm ảnh mỗi inch đủ để xem và in lại cùng cỡ. Ảnh nhỏ hoặc ảnh muốn phóng to nên quét cao hơn, khoảng sáu trăm trở lên. Lưu ở định dạng ít nén hoặc không nén cho bản gốc.

Làm sạch nhẹ nhàng. Dùng chổi lông mềm hoặc bóng thổi bụi để làm sạch bụi trên ảnh và mặt kính máy quét. Không lau ảnh bằng khăn ướt, cồn hay nước rửa kính, vì dễ làm bong lớp thuốc ảnh.

Ảnh dính trong album. Đừng cố bóc ảnh dính chặt vào trang hoặc dính vào nhau, rất dễ rách. Hãy chụp hoặc quét nguyên trang trước. Ảnh quý bị dính nặng nên nhờ người có chuyên môn bảo quản tư liệu xem giúp.

Ảnh mốc, ảnh bị nước. Ảnh có mốc nên để riêng trong túi, đeo khẩu trang và găng tay khi thao tác, số hoá càng sớm càng tốt. Ảnh vừa bị ướt thì để khô tự nhiên trên mặt phẳng, không sấy nóng, không chồng lên nhau.

Không cầm vào mặt ảnh. Cầm ảnh ở mép, tốt nhất đeo găng tay vải mỏng. Dầu và mồ hôi trên tay để lại dấu vân tay lâu dài trên ảnh cũ.

Sắp thứ tự ưu tiên và chia việc cho cả nhà

Một gia đình có thể có tới vài album dày, cộng thêm những phong bì ảnh rời, ảnh lồng khung trên tường, ảnh kẹp trong sổ. Nhìn đống ấy, nhiều người nản ngay từ đầu. Cách tránh nản là sắp thứ tự ưu tiên thay vì làm lần lượt từ trang đầu tiên.

Nên làm trước những tấm đang hỏng nhanh: ảnh mốc, ảnh phai, ảnh bị dính hay rách. Tiếp theo là những tấm chỉ có một bản duy nhất, chẳng hạn ảnh chân dung ông bà thời trẻ, ảnh cưới, ảnh cả nhà đầy đủ. Ảnh phong cảnh, ảnh trùng lặp nhiều tấm gần giống nhau có thể để sau, thậm chí chỉ chọn vài tấm tiêu biểu.

Việc số hoá cũng dễ chia cho nhiều người. Người trẻ trong nhà quen điện thoại lo phần chụp và đặt tên. Người lớn tuổi lo phần nhận mặt và kể chuyện. Một người cẩn thận lo phần sao lưu. Anh chị em ở xa có thể nhận một album gửi về, làm xong gửi lại. Đặt một mục tiêu nhỏ, ví dụ mỗi cuối tuần một album, sẽ dễ duy trì hơn là định làm xong tất cả trong một kỳ nghỉ.

Ví dụ giả định: một gia đình ở Cần Thơ có năm album của ông bà. Họ chia cho ba anh em mỗi người một hai cuốn, hẹn trong hai tháng, rồi gom về một thư mục chung. Dịp Tết sum họp, cả nhà ngồi xem lại trên ti vi và điền tên những người chưa ai nhận ra.

Đặt tên tệp và ghi ai trong ảnh

Một thư mục với vài trăm tệp tên kiểu IMG cộng một dãy số gần như vô dụng với người không trực tiếp chụp. Cách đặt tên đơn giản, dễ dùng là bắt đầu bằng năm, rồi tới sự kiện hay địa điểm, rồi số thứ tự. Ví dụ giả định: “1978 cưới ông bà nội Huế 01”, “1985 cả nhà ở Đà Lạt 03”. Năm không chắc thì ghi khoảng, như “khoảng 1980”, và thêm chữ “chưa chắc”.

Tên tệp không đủ chỗ cho mọi thông tin. Hãy làm thêm một tệp ghi chú đi kèm mỗi thư mục, hoặc một bảng tính đơn giản, mỗi dòng một ảnh với các cột: tên tệp, năm, nơi chụp, ai trong ảnh từ trái sang phải, ai cung cấp thông tin, ghi chú thêm. Nhiều phần mềm xem ảnh cũng cho phép điền mô tả trực tiếp vào thông tin của tệp, nên tận dụng nếu bạn quen.

Phần ghi ai trong ảnh là phần đáng làm nhất và cũng dễ bỏ dở nhất. Cách hiệu quả là mang ảnh đã số hoá trên máy tính bảng hay điện thoại tới ngồi với ông bà, phóng to từng khuôn mặt và hỏi. Ghi lại cả những câu chuyện ông bà kể kèm theo, như “đây là chú Ba, năm đó vừa đi bộ đội về”. Những dòng ấy biến một tấm ảnh thành một mẩu lịch sử gia đình. Nếu nhiều người nhớ khác nhau, ghi cả hai và ghi ai nói.

Cất giữ bản số và bản giấy để không mất lần nữa

Số hoá xong mà chỉ để trong một chiếc điện thoại thì cũng mong manh như album giấy. Nguyên tắc nhiều người làm lưu trữ hay dùng là giữ ít nhất ba bản, trên hai loại phương tiện khác nhau, trong đó một bản ở nơi khác:

  • Một bản trên máy tính ở nhà, sắp theo thư mục năm hoặc thập niên.
  • Một bản trên ổ cứng rời hoặc thẻ nhớ, cất ở chỗ khô ráo, kiểm tra mỗi năm xem còn đọc được không.
  • Một bản trên dịch vụ lưu trữ trực tuyến, hoặc gửi một bản cho anh chị em ở nhà khác.
  • Ghi lại nơi cất các bản và mật khẩu tài khoản lưu trữ ở chỗ người thân tin cậy biết, để không bị khoá ngoài khi cần.
  • Album giấy gốc nên cất trong hộp kín, ở nơi thoáng, tránh sát tường ẩm, tránh gầm cầu thang hay tầng áp mái nóng. Có thể kèm gói hút ẩm và thay định kỳ.
  • Khi chia sẻ ảnh trong nhóm gia đình trên mạng, chú ý ảnh có người khác ngoài gia đình hoặc trẻ nhỏ, hỏi ý trước khi đăng công khai.

Làm xong một lần, mỗi năm bạn chỉ cần vài giờ để kiểm tra các bản sao lưu và thêm ảnh mới vào. Ảnh được số hoá và ghi chú cẩn thận hôm nay sẽ là thứ con cháu bạn cảm ơn nhiều năm sau.

Câu hỏi thường gặp

Chụp ảnh cũ bằng điện thoại có đủ chất lượng không?

Với điện thoại đời gần đây, chụp đúng cách dưới ánh sáng tự nhiên đủ để xem, chia sẻ và in lại ở cỡ nhỏ. Nếu muốn phóng to ảnh nhỏ hoặc in khổ lớn, nên quét lại những tấm quý bằng máy quét phẳng ở độ phân giải cao.

Có nên gỡ ảnh ra khỏi album cũ để quét không?

Chỉ gỡ khi ảnh nằm lỏng trong khe hoặc dễ lấy ra. Ảnh dính chặt vào trang có lớp nhựa thì nên chụp hoặc quét nguyên trang trước, đừng cố bóc vì dễ rách. Ảnh quý bị dính nặng nên nhờ người có chuyên môn bảo quản tư liệu.

Nên lưu ảnh số hoá ở định dạng nào?

Bản gốc nên lưu ở định dạng chất lượng cao, ít hoặc không nén. Từ bản gốc, bạn có thể xuất thêm bản nén nhẹ để gửi qua tin nhắn hay đăng lên nhóm gia đình. Giữ bản gốc riêng, không chỉnh sửa trực tiếp lên nó.

Có nên vứt ảnh giấy sau khi đã số hoá không?

Không nên. Ảnh giấy là bản gốc, có thể còn thông tin ở mặt sau, và công nghệ quét sau này có thể cho chất lượng tốt hơn. Hãy cất ảnh giấy cẩn thận trong hộp kín, nơi khô thoáng. Bản số hoá là để chia sẻ và phòng mất mát, không thay thế bản gốc.

Không biết ai trong ảnh thì ghi chú thế nào?

Ghi những gì đoán được như địa điểm, khoảng năm, sự kiện, và ghi rõ “chưa biết tên” cho người không nhận ra. Sau đó chia ảnh cho họ hàng lớn tuổi để hỏi. Nhiều khi một người bà con ở xa lại nhận ra ngay một khuôn mặt mà cả nhà không biết.

Số hoá vài trăm tấm ảnh mất bao lâu?

Chụp bằng điện thoại, một người làm quen tay có thể xong vài trăm tấm trong một hai buổi. Quét bằng máy chậm hơn đáng kể. Phần ghi chú ai trong ảnh thường tốn thời gian nhất, nên chia thành nhiều buổi ngồi với ông bà, mỗi buổi một album.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138