ThuaHuong.comThừa Hưởng
Trước khi kết hôn và sinh con

Khám sức khoẻ tiền hôn nhân: khám những gì, nên đi lúc nào và đọc kết quả ra sao

Khám tiền hôn nhân gồm những nhóm việc nào, vì sao nên đi cùng nhau trước cưới vài tháng, cách hỏi bác sĩ và cách hai người nói với nhau về kết quả.

Young Vietnamese couple sitting side by side on a waiting bench in a quiet clinic hallway in Da Nang, seen from behind, holding hands, soft morning light through tall windows

Khám sức khoẻ tiền hôn nhân là buổi khám hai người chủ động đi trước khi cưới, để biết tình trạng sức khoẻ của mỗi bên và những điều có thể ảnh hưởng tới việc có con sau này. Đây không phải thủ tục bắt buộc để đăng ký kết hôn, và cũng không phải phép thử xem hai người có "hợp" nhau hay không. Nó giống một buổi kiểm kê: phát hiện sớm điều cần chữa, điều cần theo dõi và điều cần chuẩn bị trước khi mang thai.

Một buổi khám thường xoay quanh bốn nhóm việc: sức khoẻ tổng quát, bệnh lây truyền giữa hai vợ chồng và từ mẹ sang con, sức khoẻ sinh sản của từng người, và tiền sử bệnh trong gia đình hai bên. Bài này giải thích từng nhóm ở mức nguyên lý, gợi ý thời điểm đi khám, cách chuẩn bị câu hỏi, và quan trọng không kém, cách hai người nói với nhau về kết quả. Danh sách xét nghiệm cụ thể cho từng người do bác sĩ quyết định dựa trên tuổi, tiền sử và thăm khám.

Khám tiền hôn nhân để làm gì, và không để làm gì

Mục đích đầu tiên là phát hiện những vấn đề sức khoẻ âm thầm mà người trẻ ít khi nghĩ tới: huyết áp hơi cao, đường máu ở ngưỡng cần để ý, thiếu máu kéo dài chưa rõ nguyên nhân, một bệnh nhiễm trùng không có triệu chứng. Phát hiện lúc chưa có thai thì việc điều chỉnh đơn giản hơn nhiều so với khi đã mang thai, vì nhiều loại thuốc và thủ thuật phải cân nhắc kỹ trong thai kỳ.

Mục đích thứ hai là bảo vệ người bạn đời và đứa con tương lai. Một số bệnh lây qua quan hệ vợ chồng hoặc từ mẹ sang con lúc mang thai, lúc sinh. Khi biết trước, bác sĩ có thời gian lên kế hoạch: tiêm phòng cho người chưa có miễn dịch, điều trị dứt điểm bệnh chữa được, hoặc chuẩn bị phác đồ dự phòng cho em bé ngay từ khi chào đời.

Mục đích thứ ba là nhìn lại những gì hai bên gia đình có thể truyền cho con. Nếu cả hai cùng mang một gen bệnh lặn, như gen thalassemia, khả năng con mắc bệnh thay đổi hẳn so với khi chỉ một người mang. Biết từ trước khi có thai giúp hai người có nhiều lựa chọn hơn và đỡ hoảng hốt hơn.

Điều khám tiền hôn nhân không làm: nó không chấm điểm ai, không đưa ra lời khuyên nên cưới hay không nên cưới, và không có kết quả nào "trượt". Mọi phát hiện đều là thông tin để hai người cùng bàn với bác sĩ. Quyết định về hôn nhân và con cái thuộc về hai người.

Bốn nhóm việc thường có trong một buổi khám

Mỗi cơ sở y tế xây dựng gói khám khác nhau, và bác sĩ có thể thêm hoặc bớt tuỳ từng người. Bảng dưới không phải danh sách bắt buộc, mà là khung để bạn hiểu mỗi phần trong buổi khám đang trả lời câu hỏi gì.

NhómCâu hỏi mà phần này trả lờiThường gồm những việc gì
Sức khoẻ tổng quátCơ thể hiện có bệnh gì cần chữa hoặc theo dõi trước khi mang thai khôngHỏi bệnh, đo huyết áp, cân nặng, khám nội khoa, xét nghiệm máu và nước tiểu cơ bản theo chỉ định
Bệnh lây truyềnCó bệnh nào có thể lây cho người kia hoặc truyền sang con khôngHỏi tiền sử, xét nghiệm một số bệnh nhiễm trùng lây qua đường máu và quan hệ tình dục, kiểm tra miễn dịch với vài bệnh có vắc xin
Sức khoẻ sinh sảnCó điều gì ảnh hưởng tới khả năng có con hoặc thai kỳ khôngKhám phụ khoa với nữ, khám nam khoa với nam, siêu âm hoặc xét nghiệm thêm khi bác sĩ thấy cần
Tiền sử gia đình và di truyềnHai bên có cùng mang nguy cơ nào có thể truyền cho con khôngHỏi bệnh sử ba đời, nhóm máu, tầm soát người mang gen của một số bệnh phổ biến khi có chỉ định

Phần dễ bị xem nhẹ nhất là cột cuối: tiền sử gia đình. Nhiều người đi khám mà không biết ông bà, cô chú mình từng mắc bệnh gì. Dành một buổi hỏi chuyện người lớn trong nhà trước khi đi khám sẽ giúp bác sĩ chọn đúng việc cần làm, thay vì làm tràn lan cho chắc.

Nên đi khám khi nào và đi cùng nhau hay riêng

Thời điểm hợp lý là vài tháng trước ngày cưới, hoặc sớm hơn nếu hai người đã có kế hoạch có con ngay sau cưới. Lý do rất thực tế: một số việc cần thời gian. Nếu phát hiện chưa có miễn dịch với một bệnh có vắc xin, nhiều loại vắc xin sống cần chờ một khoảng sau tiêm mới nên mang thai; nếu cần điều trị một bệnh nhiễm trùng, cần thời gian điều trị và kiểm tra lại; nếu cần xét nghiệm sâu hơn về gen, kết quả có thể mất vài tuần. Đi khám sát ngày cưới thì những việc này dễ bị dồn hoặc bỏ dở.

Còn chuyện đi cùng hay đi riêng, nhiều bác sĩ khuyến khích hai người cùng đến, ít nhất là ở buổi đọc kết quả. Có những thông tin chỉ có nghĩa khi đặt cạnh nhau: một người mang gen bệnh lặn không đáng lo nếu người kia không mang, nhưng trở thành điều cần tư vấn kỹ nếu cả hai cùng mang. Ngồi cùng bàn với bác sĩ giúp hai người nghe chung một lời giải thích, tránh cảnh mỗi người hiểu một kiểu rồi kể lại cho nhau.

Dù vậy, mỗi người vẫn có quyền khám riêng phần của mình trước và tự quyết định chia sẻ gì. Có người cần thời gian để nghe một kết quả nhạy cảm một mình trước khi nói với người yêu. Bác sĩ có trách nhiệm giữ bí mật thông tin sức khoẻ của từng người; hai bạn nên thống nhất từ trước là sẽ cùng xem kết quả hay mỗi người tự nhận rồi kể cho nhau.

Chuẩn bị trước buổi khám

Một buổi khám chuẩn bị tốt thường ngắn hơn và hữu ích hơn. Những việc dưới đây làm ở nhà, mất vài buổi tối:

  1. Hỏi bố mẹ, ông bà về bệnh của những người trong họ hàng ba đời: ai thiếu máu phải truyền máu, ai mắc bệnh tim từ nhỏ, có ai sinh con bị dị tật, có người nào mất sớm không rõ lý do. Ghi ra giấy theo từng bên nội, ngoại.
  2. Tìm lại sổ tiêm chủng hoặc giấy tờ tiêm phòng cũ. Nếu không còn, ghi những gì nhớ được; bác sĩ sẽ quyết định có cần kiểm tra miễn dịch hay không.
  3. Liệt kê thuốc đang dùng thường xuyên, kể cả thuốc bổ, thực phẩm chức năng, thuốc nam. Một số thuốc cần đổi trước khi mang thai, và bác sĩ chỉ biết khi bạn kể.
  4. Với nữ, ghi lại chu kỳ kinh mấy tháng gần đây: đều hay không, kéo dài bao lâu, có đau nhiều không. Với nam, ghi những lần từng bị quai bị sau tuổi dậy thì, chấn thương vùng bẹn, phẫu thuật vùng sinh dục nếu có.
  5. Viết sẵn những câu muốn hỏi, ví dụ: hai em có cần tầm soát gen gì không, nên chờ bao lâu sau tiêm phòng mới có thai, thuốc đang dùng có ảnh hưởng gì.
  6. Hỏi cơ sở khám về việc nhịn ăn: một số xét nghiệm máu cần nhịn đói từ đêm trước, một số không cần. Hỏi trước để khỏi phải quay lại.

Ghi chép này còn có giá trị lâu dài. Sau khi cưới, khi mang thai, khi con đi khám, bạn sẽ còn được hỏi lại đúng những câu đó. Giữ một bản trong điện thoại, một bản giấy kèm kết quả khám là cách đơn giản để không phải đi hỏi lại họ hàng lần nữa.

Đọc kết quả: những chữ hay gây hiểu lầm

"Dương tính" không phải lúc nào cũng là có bệnh. Với một số xét nghiệm miễn dịch, kết quả dương tính có nghĩa là cơ thể đã có kháng thể, do từng tiêm phòng hoặc từng nhiễm và đã khỏi. Đó có khi lại là tin tốt. Chỉ bác sĩ đọc kết quả trong bối cảnh của bạn mới nói được nó nghĩa là gì.

Chỉ số nằm ngoài khoảng tham chiếu chưa chắc là bất thường. Khoảng tham chiếu được tính từ phần lớn người khoẻ mạnh, nên vẫn có người khoẻ có chỉ số hơi lệch. Một chỉ số lệch nhẹ thường được làm lại hoặc đặt cạnh các chỉ số khác trước khi kết luận.

"Người mang gen" không phải là người bệnh. Người mang một gen bệnh lặn thường hoàn toàn khoẻ. Thông tin này chỉ quan trọng khi tính chuyện sinh con, và quan trọng nhất là khi đặt cạnh kết quả của người bạn đời.

Kết quả bình thường không có nghĩa là bảo đảm con khoẻ. Khám tiền hôn nhân chỉ tìm những điều đã biết cách tìm. Nhiều vấn đề sức khoẻ của trẻ phát sinh mới trong lúc thụ thai hoặc mang thai, không do bố mẹ mang sẵn. Vì vậy sau khi có thai vẫn cần khám thai và sàng lọc theo hẹn.

Một kết quả bất thường thường dẫn tới bước tiếp theo, chưa phải kết luận. Nhiều xét nghiệm trong buổi khám là xét nghiệm sàng lọc. Khi có dấu hiệu, bác sĩ sẽ đề nghị kiểm tra xác định. Đừng tự tra mạng rồi tự kết luận trong lúc chờ.

Nói với nhau và với hai bên gia đình

Phần khó của khám tiền hôn nhân nhiều khi không nằm ở phòng xét nghiệm mà ở bữa cơm sau đó. Một kết quả cho thấy cả hai cùng mang gen bệnh, hoặc một người có vấn đề về khả năng sinh sản, dễ khiến người trong cuộc thấy có lỗi, dù gen hay cơ địa không phải là thứ ai chọn. Câu nên nói với nhau đầu tiên là: đây là thông tin của hai đứa, chúng ta cùng tìm hiểu.

Với gia đình hai bên, bạn không có nghĩa vụ kể hết mọi chi tiết sức khoẻ. Nhưng nếu kết quả liên quan tới gen, người thân ruột thịt có thể cũng đang mang nguy cơ tương tự và cần biết để tự đi kiểm tra, nhất là anh chị em sắp lập gia đình. Cách kể nên bám vào ý đó: không phải để bàn chuyện cưới, mà để mọi người tự chăm lo sức khoẻ của mình.

Nếu cuộc trò chuyện trong nhà trở nên căng thẳng, đặc biệt khi có người lớn cho rằng kết quả là lý do để phản đối hôn nhân, hai bạn có thể mời người lớn cùng đến buổi tư vấn với bác sĩ di truyền. Nghe một người trong nghề giải thích bằng xác suất và các lựa chọn cụ thể thường làm dịu nỗi sợ hơn mọi lời thuyết phục của con cái.

Khi nào cần gặp bác sĩ chuyên khoa sau buổi khám

Buổi khám tiền hôn nhân thường do bác sĩ đa khoa, sản phụ khoa hoặc nam khoa thực hiện. Một số kết quả sẽ cần chuyển tiếp. Những tình huống dưới đây là lúc nên hỏi thẳng bác sĩ về việc gặp chuyên khoa:

  • Cả hai cùng được ghi là mang gen của cùng một bệnh di truyền lặn: hỏi về buổi tư vấn di truyền trước khi mang thai.
  • Trong họ hàng có người mắc bệnh di truyền đã biết tên, hoặc có người sinh con bị dị tật, chậm phát triển: hỏi bác sĩ di truyền xem hai bạn có cần kiểm tra gì thêm.
  • Phát hiện một bệnh mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tuyến giáp, bệnh tim: cần chuyên khoa điều trị ổn định trước khi mang thai.
  • Kết quả cho thấy một bệnh nhiễm trùng có thể truyền từ mẹ sang con: hỏi bác sĩ sản về kế hoạch theo dõi và dự phòng khi mang thai.
  • Chu kỳ kinh rất thất thường, đau bụng kinh dữ dội, hoặc nam giới có tiền sử ảnh hưởng tới sinh sản: hỏi về khám chuyên sâu hiếm muộn nếu sau cưới chưa có thai như mong muốn.

Kết quả khám nên được hai người giữ cẩn thận và mang theo khi đi khám thai lần đầu. Bác sĩ sản sẽ dựa vào đó để không phải làm lại những gì đã có và tập trung vào điều còn thiếu.

Câu hỏi thường gặp

Khám sức khoẻ tiền hôn nhân có bắt buộc khi đăng ký kết hôn không?

Theo cách làm hiện nay, đăng ký kết hôn không yêu cầu nộp giấy khám sức khoẻ tiền hôn nhân. Đây là việc tự nguyện, được ngành y tế khuyến khích vì lợi ích cho hai người và cho con. Quy định có thể thay đổi, nên bạn nên hỏi lại cơ quan đăng ký hộ tịch nơi mình làm thủ tục.

Đã khám sức khoẻ định kỳ ở công ty thì có cần khám tiền hôn nhân nữa không?

Khám định kỳ ở công ty thường tập trung vào sức khoẻ lao động, ít khi gồm phần bệnh lây từ mẹ sang con, sức khoẻ sinh sản và tiền sử di truyền. Bạn có thể mang kết quả khám định kỳ theo để bác sĩ không làm lại những gì đã có, rồi bổ sung phần còn thiếu.

Nếu kết quả cho thấy một người khó có con thì sao?

Một kết quả khám ban đầu hiếm khi đủ để kết luận về khả năng sinh sản. Thường cần thêm thời gian, thêm xét nghiệm và đánh giá ở chuyên khoa hiếm muộn. Nhiều tình trạng có hướng điều trị. Hai người nên cùng nghe bác sĩ giải thích trước khi đưa ra bất kỳ quyết định nào.

Có nên giấu người yêu kết quả khám của mình không?

Đó là quyền của mỗi người, và bác sĩ không tiết lộ kết quả của bạn cho người khác khi bạn không đồng ý. Tuy vậy, những thông tin liên quan tới bệnh lây truyền hoặc gen có thể truyền cho con ảnh hưởng trực tiếp tới người kia. Nhiều cặp đôi chọn cùng nghe tư vấn để quyết định cùng nhau.

Khám tiền hôn nhân có phát hiện được mọi bệnh di truyền không?

Không. Có hàng nghìn bệnh di truyền và phần lớn rất hiếm. Buổi khám thường chỉ tầm soát một số bệnh phổ biến, hoặc những bệnh mà tiền sử gia đình gợi ý. Đó là lý do việc kể đầy đủ bệnh sử hai bên quan trọng: nó giúp bác sĩ biết cần tìm thêm điều gì.

Đã sống chung lâu rồi mới cưới thì khám tiền hôn nhân còn ý nghĩa không?

Vẫn có ý nghĩa, nhất là khi hai bạn sắp có kế hoạch sinh con. Phần sức khoẻ tổng quát, miễn dịch với các bệnh có vắc xin, tiền sử di truyền và sức khoẻ sinh sản vẫn cần được xem xét trước khi mang thai. Lúc đó buổi khám có thể gộp với khám chuẩn bị mang thai.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138