ThuaHuong.comThừa Hưởng
Chia thừa kế bằng con số

Cách tính phần thừa kế của mỗi người: năm bước từ khối tài sản đến số tiền cụ thể

Năm bước tính phần thừa kế của từng người: kê tài sản, tách phần chung vợ chồng, trừ nghĩa vụ, đếm suất, cộng lại — có bảng tính một gia đình giả định.

Vietnamese middle-aged woman and two adult sons at a wooden dining table in a Hanoi tube house, pencil and calculator between them, viewed from behind, afternoon window light

Muốn biết mỗi người được bao nhiêu khi người thân mất không để lại di chúc, bạn đi đúng năm bước theo thứ tự: kê hết tài sản, tách phần của người còn sống ra khỏi tài sản chung, trừ các khoản nghĩa vụ, đếm số người ở hàng thừa kế được gọi, rồi chia đều và cộng lại. Sai thứ tự một bước là sai cả bảng, và lỗi hay gặp nhất là chia đều cả căn nhà chung cho mọi người như thể đó là tài sản riêng của người mất.

Bài này đi qua từng bước bằng một gia đình giả định với số tiền tròn, để bạn thấy con số chạy thế nào từ dòng đầu đến dòng cuối. Đây là cách tính theo nguyên lý của Bộ luật Dân sự 2015; quy định có thể được sửa đổi, nên khi làm giấy tờ thật bạn tra lại văn bản hiện hành và hỏi người có chuyên môn.

Năm bước tính phần thừa kế, nhìn một lượt

Trước khi đi vào chi tiết, đây là khung tổng quát. Mỗi bước trả lời một câu hỏi, và câu trả lời của bước trước là đầu vào của bước sau. Bạn nên viết ra giấy đúng năm dòng này rồi điền dần, thay vì nhẩm trong đầu.

  1. Kê tài sản: liệt kê mọi thứ đứng tên hoặc thuộc về người mất và vợ hoặc chồng của họ — nhà đất, tiền gửi, vàng, xe, phần vốn góp, khoản cho người khác vay — kèm giá trị ước tính tại thời điểm chia.
  2. Tách phần chung và phần riêng: với tài sản chung vợ chồng, thông thường mỗi người một nửa; chỉ nửa của người mất mới là di sản. Tài sản riêng của người mất thì cả phần là di sản.
  3. Trừ nghĩa vụ: chi phí mai táng hợp lý, nợ của người mất, thuế còn thiếu, chi phí giữ gìn tài sản trong lúc chờ chia. Phần còn lại mới là con số đem chia.
  4. Đếm suất: xác định hàng thừa kế được gọi và đếm số người còn sống, có quyền hưởng, không từ chối. Mỗi người là một suất bằng nhau.
  5. Chia và cộng: lấy di sản ròng chia cho số suất, rồi cộng thêm phần tài sản riêng vốn có của người còn sống (ví dụ nửa tài sản chung của người vợ) để biết sau cùng ai nắm bao nhiêu.

Năm bước này áp dụng cho trường hợp chia theo pháp luật, tức là không có di chúc hoặc di chúc không hợp lệ. Khi có di chúc, bước bốn và năm thay bằng việc đọc di chúc và kiểm tra người không phụ thuộc vào nội dung di chúc; ba bước đầu vẫn giữ nguyên.

Bước một và hai: kê tài sản, tách phần chung vợ chồng

Gia đình giả định: ông Hưng mất, không để lại di chúc. Bà Lan là vợ ông, còn sống. Hai người có ba người con đã trưởng thành. Mẹ ông Hưng còn sống, cha ông đã mất từ trước. Về tài sản, vợ chồng có căn nhà ước tính 4 tỷ đồng và một sổ tiết kiệm 1 tỷ đồng, cả hai tạo lập trong thời kỳ hôn nhân. Ngoài ra ông Hưng có một mảnh đất ở quê trị giá ước 1 tỷ đồng do ông được cha mẹ cho riêng trước khi cưới.

Bước một chỉ là lập danh sách, chưa cần chính xác đến từng triệu. Điều quan trọng là không bỏ sót: khoản tiền ông cho bạn vay, chiếc xe máy, số vàng cất trong tủ đều là tài sản. Bỏ sót một món thì về sau phải làm lại thoả thuận phân chia, vừa tốn công vừa dễ sinh nghi kỵ giữa anh chị em.

Bước hai là chỗ quyết định. Căn nhà và sổ tiết kiệm là tài sản chung, tổng 5 tỷ đồng. Theo nguyên tắc chung, khi một bên vợ chồng mất, tài sản chung được chia đôi trước: bà Lan giữ 2,5 tỷ đồng là phần của chính bà, không phải thừa kế. Nửa còn lại, 2,5 tỷ đồng, là phần của ông Hưng và mới trở thành di sản. Mảnh đất ở quê là tài sản riêng của ông nên cả 1 tỷ đồng là di sản. Tổng di sản trước khi trừ nghĩa vụ: 2,5 + 1 = 3,5 tỷ đồng.

Chia đôi chỉ là điểm xuất phát. Nếu vợ chồng có văn bản thoả thuận chế độ tài sản, hoặc có tài sản mà một bên chứng minh được là riêng dù mua trong hôn nhân, tỷ lệ có thể khác. Khi có nghi ngờ về tính chất chung hay riêng của một món, bạn ghi chú bên cạnh để hỏi luật sư trước khi chốt bảng.

Bước ba: trừ nghĩa vụ trước khi chia

Chi phí mai táng hợp lý. Gia đình ông Hưng chi 100 triệu đồng cho tang lễ, theo mức thông thường ở địa phương. Khoản này được lấy từ di sản trước tiên; người đã ứng tiền được hoàn lại từ di sản chứ không tự gánh.

Nợ của người mất. Ông Hưng còn nợ một người bạn 400 triệu đồng, có giấy vay. Đây là nghĩa vụ của ông, trả từ di sản của ông, không trừ vào nửa tài sản của bà Lan, trừ khi đó là khoản nợ chung vì nhu cầu gia đình.

Các khoản khác. Thuế đất còn thiếu, tiền điện nước đến ngày mất, chi phí giữ gìn nhà cửa trong lúc chờ chia cũng thuộc nhóm này nếu có. Gia đình giả định không có các khoản đó, nên tổng nghĩa vụ là 500 triệu đồng.

Con số đem chia. Di sản ròng = 3,5 tỷ − 0,5 tỷ = 3 tỷ đồng. Từ đây trở đi, mọi phép chia đều dựa trên 3 tỷ, không phải 3,5 tỷ, càng không phải 6 tỷ là tổng tài sản của cả gia đình.

Tiền nào không phải di sản. Tiền tuất, tiền bảo hiểm nhân thọ có chỉ định người thụ hưởng thường không nằm trong di sản và không đưa vào bảng này. Nếu gia đình nhận các khoản đó, bạn để ở một danh sách riêng để khỏi lẫn.

Bước bốn: đếm người ở hàng thừa kế được gọi

Khi chia theo pháp luật, Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015 xếp người thừa kế thành ba hàng. Hàng thứ nhất gồm vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người mất. Chỉ khi không còn ai ở hàng thứ nhất — vì đã mất, không có quyền hưởng, bị truất quyền hoặc từ chối — thì hàng thứ hai mới được gọi. Những người cùng hàng hưởng phần bằng nhau, không phân biệt trai gái, lớn nhỏ, đã lập gia đình hay chưa.

Áp vào gia đình ông Hưng: hàng thứ nhất có bà Lan, mẹ ông Hưng, và ba người con. Cha ông đã mất trước nên không được tính. Tổng cộng năm người, tức là năm suất. Mẹ ông Hưng thường bị bỏ quên khi gia đình tự tính, vì cụ đã già và sống ở quê, nhưng cụ là người thừa kế hàng thứ nhất với phần bằng các con và con dâu.

Nếu một trong ba người con đã mất trước ông Hưng và có con, phần của người đó đi xuống cho con của họ theo thừa kế thế vị; số suất vẫn là năm, chỉ có người nhận suất ấy thay đổi. Nếu có người từ chối nhận di sản, suất của họ biến mất và số suất giảm đi một. Hai tình huống này cho kết quả rất khác nhau, nên khi đếm, bạn ghi rõ lý do vì sao mỗi người có hoặc không có tên.

Mỗi suất = 3 tỷ đồng chia 5 = 600 triệu đồng. Đến đây phép chia đã xong, nhưng bảng chưa hoàn chỉnh, vì người đọc kết quả thường muốn biết sau cùng mỗi người nắm tổng cộng bao nhiêu, không chỉ phần thừa kế.

Bảng tính hoàn chỉnh cho gia đình giả định

Bảng dưới gom cả năm bước. Cột "Phần vốn có" là tài sản của chính người đó trước khi có thừa kế; cột "Phần thừa kế" là suất được chia. Số liệu là ví dụ giả định, đơn vị triệu đồng.

NgườiPhần vốn cóPhần thừa kếTổng nắm giữ sau chia
Bà Lan (vợ)2.500 (nửa tài sản chung)6003.100
Mẹ ông Hưng0600600
Con thứ nhất0600600
Con thứ hai0600600
Con thứ ba0600600
Trả mai táng và nợ——500
Cộng2.5003.0006.000

Dòng cộng là chốt kiểm tra: 6.000 triệu đồng đúng bằng tổng tài sản ban đầu, gồm 5 tỷ tài sản chung và 1 tỷ tài sản riêng của ông Hưng. Nếu tổng cột cuối lệch với tổng tài sản dù chỉ vài triệu, nghĩa là có bước bị tính trùng hoặc bỏ sót. Đây là thói quen nên giữ với mọi bảng chia thừa kế: luôn có một dòng đối chiếu với tổng ban đầu.

Bảng cũng cho thấy vì sao người vợ thường nắm phần lớn hơn hẳn các con, dù trong phần thừa kế mọi người bằng nhau: phần chênh đến từ nửa tài sản chung vốn đã là của bà, không phải từ ưu tiên nào trong luật thừa kế.

Năm chỗ hay tính sai khi tự chia ở nhà

Chia cả tài sản chung. Lấy 6 tỷ chia cho năm người, mỗi người 1,2 tỷ. Cách này lấy mất của người vợ phần tài sản chung vốn là của bà, và cũng làm phần của các con bị thổi phồng.

Quên trừ nợ trước. Chia xong mới trả nợ thì phải đi gom lại từ từng người, mỗi người góp theo tỷ lệ đã nhận. Việc gom lại khó hơn nhiều so với trừ ngay từ đầu.

Bỏ sót cha mẹ của người mất. Ông bà còn sống ở quê vẫn là người thừa kế hàng thứ nhất. Văn bản phân chia bỏ sót họ có thể bị yêu cầu huỷ hoặc phải làm lại.

Tính con dâu, con rể vào hàng thừa kế. Con dâu, con rể không có tên trong các hàng thừa kế theo pháp luật của bố mẹ chồng, bố mẹ vợ. Họ chỉ nhận được nếu có di chúc cho hưởng.

Dùng giá trị cũ. Căn nhà mua mười năm trước với giá thấp nay đã khác hẳn. Giá trị dùng để chia là giá tại thời điểm chia do các bên thoả thuận hoặc do tổ chức thẩm định, không phải giá ghi trên giấy tờ cũ.

Khi nào con số trên giấy chưa phải con số cuối cùng

Bảng tính cho bạn một con số tham chiếu rõ ràng, giúp cả nhà nói chuyện trên cùng một mặt bằng thay vì mỗi người một ước đoán. Nhưng con số đó còn có thể thay đổi khi gặp một trong các tình huống: có người không đồng ý với giá trị căn nhà; có người cho rằng một món là tài sản riêng của mình; có người đã bỏ công sức giữ gìn, tôn tạo tài sản và đề nghị được tính; xuất hiện khoản nợ mà gia đình chưa biết; hoặc tìm thấy di chúc sau khi đã tính.

Một điểm nữa: chia đều về giá trị không có nghĩa là phải cắt căn nhà thành năm phần. Gia đình thường thoả thuận một người nhận nhà và thanh toán phần chênh lệch cho những người còn lại, hoặc bán nhà lấy tiền chia. Phép tính ở trên vẫn là nền: nó cho biết mỗi người được bao nhiêu giá trị, còn nhận bằng hiện vật hay bằng tiền là việc thoả thuận tiếp theo.

Thủ tục khai nhận, công chứng văn bản phân chia và sang tên là một chặng riêng với giấy tờ riêng. Nếu gia đình bạn có chi tiết khác ví dụ trên — con riêng, con nuôi, hai đời vợ chồng, tài sản đứng tên người khác — bạn nên mang bảng tính tự lập đi hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để được kiểm lại từng dòng trước khi ký bất cứ văn bản nào.

Câu hỏi thường gặp

Nếu chỉ có một người con và người vợ thì chia thế nào?

Vẫn đi đủ năm bước. Giả sử di sản ròng là 2 tỷ đồng và hàng thứ nhất chỉ có vợ, một con, còn cha mẹ người mất đều đã mất trước, thì có hai suất, mỗi suất 1 tỷ đồng. Người vợ còn giữ nửa tài sản chung của mình ngoài suất đó.

Tiền tiết kiệm đứng tên người vợ có phải tài sản chung không?

Tên trên sổ không tự quyết định tính chất chung hay riêng. Tiền gửi tạo lập từ thu nhập trong thời kỳ hôn nhân thường là tài sản chung dù đứng tên ai. Vì vậy sổ đứng tên người vợ vẫn có thể có một nửa là di sản của người chồng đã mất.

Có bắt buộc định giá tài sản bằng tổ chức thẩm định không?

Không bắt buộc nếu mọi người thừa kế đồng ý một con số. Khi có người không đồng ý, có thể thuê tổ chức thẩm định giá; nếu tranh chấp ra toà thì toà án có thủ tục định giá riêng. Thoả thuận được giá là cách nhanh và ít tốn nhất.

Người đã ứng tiền lo tang lễ có được lấy lại trước không?

Chi phí mai táng hợp lý được thanh toán từ di sản trước khi chia, nên người đã ứng được hoàn lại từ di sản. Bạn nên giữ hoá đơn, biên nhận để cả nhà cùng đối chiếu, tránh tranh cãi về mức chi sau này.

Nếu nợ nhiều hơn di sản thì những người thừa kế có phải trả phần thiếu không?

Theo nguyên tắc chung, người thừa kế chỉ thực hiện nghĩa vụ của người mất trong phạm vi di sản. Phần nợ vượt quá giá trị di sản không chuyển thành nợ riêng của người thừa kế, trừ khi họ tự nguyện nhận trả hoặc có thoả thuận khác.

Bảng tính tự lập có giá trị pháp lý không?

Không. Bảng tính chỉ là công cụ để cả nhà hiểu và thống nhất số liệu. Giá trị pháp lý nằm ở văn bản khai nhận hoặc thoả thuận phân chia di sản được công chứng, hoặc ở bản án, quyết định của toà nếu có tranh chấp.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138